مصاحبه روزنامه قدس خراسان با دکتر احمدشاه فرهت؛ مبتلایان به آنفلوانزا از خوددرمانی خودداری کنند

آنفلوانزا یک بیماری ویروسی و مسری دستگاه تنفسی است که می‌تواند با تب، سرفه، گلودرد، آبریزش یا گرفتگی بینی، سردرد، بدن‌درد، لرز و خستگی همراه باشد. در برخی کودکان، استفراغ و اسهال نیز دیده می‌شود. شدت بیماری در افراد مختلف یکسان نیست و کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بعضی بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر در معرض عوارض شدید قرار دارند.

در بسیاری از موارد خفیف، بیمار می‌تواند با استراحت، مصرف مایعات و مراقبت از علائم در خانه بهبود پیدا کند؛ اما این موضوع با خوددرمانی و مصرف خودسرانه داروها تفاوت دارد. تشخیص بیماری، انتخاب داروی مناسب و تشخیص افرادی که به درمان اختصاصی نیاز دارند، اهمیت زیادی دارد.

چرا نباید آنفلوانزا را خودسرانه درمان کرد؟

خوددرمانی لزوماً به معنی مصرف هر دارویی در خانه نیست؛ بلکه منظور استفاده از دارو بدون توجه به سن، بیماری‌های زمینه‌ای، تداخلات دارویی، دوز مناسب یا تشخیص درست بیماری است. این کار ممکن است باعث تأخیر در درمان مناسب یا ایجاد عوارض ناخواسته شود.

۱. علائم آنفلوانزا با بیماری‌های دیگر مشابه است

تب، سرفه، گلودرد، خستگی و بدن‌درد فقط در آنفلوانزا دیده نمی‌شوند و بیماری‌های ویروسی دیگری مانند کووید-۱۹ و سایر عفونت‌های تنفسی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.

گاهی پزشک می‌تواند بر اساس علائم و شرایط بیمار آنفلوانزا را تشخیص دهد و در بعضی موقعیت‌ها از آزمایش استفاده شود. بنابراین، تشخیص قطعی در همه افراد الزاماً به یک شکل انجام نمی‌شود.

۲. مصرف نادرست دارو می‌تواند خطرناک باشد

داروهایی مانند استامینوفن می‌توانند برای کاهش تب و درد مفید باشند، اما مقدار مصرف آنها باید بر اساس سن، وزن و دستور فرآورده تعیین شود.

مصرف بیش از اندازه استامینوفن یا مصرف هم‌زمان چند فرآورده‌ای که حاوی این ماده هستند، می‌تواند باعث مصرف بیش از حد دارو و آسیب کبدی شود. به همین دلیل، والدین باید مواد مؤثره داروهای ترکیبی سرماخوردگی و آنفلوانزا را نیز بررسی کنند.

۳. آنتی‌بیوتیک، درمان آنفلوانزا نیست

آنفلوانزا یک بیماری ویروسی است و آنتی‌بیوتیک‌ها ویروس آنفلوانزا را از بین نمی‌برند. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نه‌تنها فایده‌ای برای آنفلوانزای ساده ندارد، بلکه می‌تواند باعث عوارضی مانند واکنش‌های حساسیتی، اسهال و افزایش مقاومت میکروبی شود.

البته ممکن است بیمار در ادامه دچار یک عفونت باکتریایی مانند برخی انواع پنومونی شود. در چنین شرایطی، پزشک پس از ارزیابی بیمار ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند.

۴. بعضی افراد به درمان سریع‌تر نیاز دارند

همه مبتلایان به آنفلوانزا به داروی ضدویروس نیاز ندارند، اما برای افرادی که در معرض خطر عوارض شدید هستند یا بیماری شدید، پیچیده یا پیشرونده دارند، درمان ضدویروسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) توصیه می‌کند در این گروه‌ها درمان ضدویروسی هرچه سریع‌تر آغاز شود و بیشترین اثر زمانی دیده می‌شود که درمان در ۱ تا ۲ روز نخست شروع علائم آغاز شود؛ با این حال، در افراد شدیداً بیمار یا پرخطر، شروع درمان حتی بعد از این زمان نیز ممکن است مفید باشد.

درمان آنفلوانزا چگونه انجام می‌شود؟

درمان مناسب به شدت بیماری، سن، وضعیت سلامت فرد و زمان شروع علائم بستگی دارد.

استراحت و مصرف مایعات

در موارد خفیف، استراحت کافی و دریافت مایعات می‌تواند به حفظ آب بدن و تحمل بهتر بیماری کمک کند. در کودکان باید به نشانه‌های کم‌آبی مانند کاهش ادرار، خشکی دهان یا بی‌حالی توجه شود.

برای نوزادان و کودکان خردسال، ادامه شیر مادر یا تغذیه معمول در صورت تحمل کودک نیز اهمیت دارد.

دارو برای تب و درد

در کودکان، استامینوفن و در سن مناسب ایبوپروفن می‌توانند برای کاهش تب یا درد استفاده شوند، اما مقدار دارو باید بر اساس سن و وزن کودک و توصیه پزشک یا دستور فرآورده باشد.

ایبوپروفن برای کودکان ۶ ماهه و بزرگ‌تر قابل استفاده است و نباید در کودک دچار کم‌آبی یا استفراغ مداوم بدون نظر پزشک مصرف شود.

آسپرین برای کودکان مبتلا به آنفلوانزا ممنوع است

آسپرین و داروهای حاوی سالیسیلات نباید بدون دستور پزشک به کودک یا نوجوان مبتلا به آنفلوانزا داده شوند، زیرا با افزایش خطر سندرم ری (Reye syndrome) مرتبط هستند؛ عارضه‌ای نادر اما جدی که می‌تواند مغز و کبد را درگیر کند.

داروهای ضدویروس

داروهای ضدویروس مخصوص آنفلوانزا با آنتی‌بیوتیک‌ها متفاوت هستند و برای بعضی بیماران توسط پزشک تجویز می‌شوند. این داروها می‌توانند شدت بیماری و طول مدت علائم را کاهش دهند و در افراد پرخطر برای پیشگیری از عوارض اهمیت بیشتری داشته باشند.

از جمله داروهای ضدویروس مورد استفاده برای آنفلوانزا می‌توان به اوسلتامیویر اشاره کرد. انتخاب دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک و متناسب با سن و شرایط بیمار تعیین شود.

آنفلوانزا در کودکان چه اهمیتی دارد؟

کودکان خردسال، به‌خصوص کودکان زیر ۵ سال و به‌ویژه زیر ۲ سال، بیشتر در معرض عوارض آنفلوانزا قرار دارند. کودکان مبتلا به بیماری‌هایی مانند آسم، بیماری‌های قلبی، دیابت یا برخی اختلالات عصبی نیز ممکن است خطر بیشتری داشته باشند.

به همین دلیل، در این گروه‌ها بهتر است با شروع علائم، تماس با پزشک سریع‌تر انجام شود؛ به‌خصوص اگر کودک بیماری زمینه‌ای دارد یا علائم شدید است.

چه زمانی آنفلوانزا نیاز به مراجعه فوری دارد؟

برخی علائم می‌توانند نشانه عارضه جدی یا بدتر شدن بیماری باشند.

علائم هشدار در کودکان

در صورت مشاهده موارد زیر، کودک باید فوراً ارزیابی پزشکی شود:

تنفس سریع یا دشواری در تنفس
فرورفتگی قفسه سینه یا بین دنده‌ها هنگام تنفس
کبودی لب‌ها یا صورت
درد قفسه سینه
کم‌آبی بدن، مانند نداشتن ادرار برای حدود ۸ ساعت، خشکی دهان یا نداشتن اشک هنگام گریه
بی‌حالی شدید یا واکنش‌پذیری کمتر از معمول
تشنج
تب بسیار بالا که با داروی تب‌بر کنترل نمی‌شود
بهتر شدن تب یا سرفه و سپس بازگشت یا تشدید آنها

در نوزادان کمتر از ۱۲ هفته، هرگونه تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

علائم هشدار در بزرگسالان

تنگی نفس، درد یا فشار مداوم در قفسه سینه یا شکم، سرگیجه و گیجی شدید، تشنج، ناتوانی در ادرار کردن، ضعف شدید یا بدتر شدن مجدد تب و سرفه پس از یک دوره بهبود از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی فوری دارند.

چگونه از انتقال آنفلوانزا به دیگران جلوگیری کنیم؟

آنفلوانزا به‌راحتی از فرد بیمار به دیگران منتقل می‌شود. فرد مبتلا بهتر است تا زمانی که حال عمومی او رو به بهبود است و حداقل ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروی تب‌بر تب نداشته باشد، تا حد امکان در خانه بماند و از تماس نزدیک با دیگران خودداری کند.

شست‌وشوی مرتب دست‌ها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، تهویه مناسب فضاهای بسته و رعایت فاصله از افراد آسیب‌پذیر نیز می‌تواند به کاهش انتقال بیماری کمک کند.

آنفولانزا و کودکان

آیا هر بیمار مبتلا به آنفلوانزا باید به پزشک مراجعه کند؟

خیر. بیشتر افراد مبتلا به آنفلوانزای خفیف، در صورت نداشتن عوامل خطر یا علائم هشدار، می‌توانند با مراقبت حمایتی در خانه بهبود پیدا کنند.

با این حال، کودکان خردسال، زنان باردار، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی باید در صورت بروز علائم آنفلوانزا زودتر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرند.

همچنین اگر علائم شدید هستند، بیماری به‌جای بهبود در حال بدتر شدن است یا فرد درباره وضعیت خود نگران است، مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

نکات مهم برای مبتلایان به آنفلوانزا

برای مراقبت ایمن‌تر از فرد مبتلا:

دارو را بر اساس سن، وزن و دستور پزشک یا بروشور معتبر مصرف کنید.
هم‌زمان چند داروی سرماخوردگی و تب‌بر مصرف نکنید، مگر اینکه ترکیبات آنها بررسی شده باشد.
آنتی‌بیوتیک را برای درمان آنفلوانزای ویروسی خودسرانه مصرف نکنید.
به کودکان و نوجوانان مبتلا به آنفلوانزا آسپرین ندهید.
در صورت قرار گرفتن در گروه پرخطر، در همان روزهای ابتدایی بیماری با پزشک تماس بگیرید.
علائم کم‌آبی و مشکلات تنفسی را جدی بگیرید.
در صورت وجود علائم هشدار، درمان خانگی را ادامه ندهید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

پرسش‌های متداول

آیا آنفلوانزا با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود؟

خیر. آنفلوانزا یک عفونت ویروسی است و آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس آنفلوانزا اثر ندارند. آنتی‌بیوتیک فقط در صورت وجود عفونت باکتریایی و با تشخیص پزشک ممکن است لازم باشد.

آیا برای درمان آنفلوانزا همیشه به داروی ضدویروس نیاز است؟

خیر. بسیاری از افراد مبتلا به آنفلوانزای خفیف بدون داروی ضدویروس بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، افراد پرخطر یا مبتلایان به بیماری شدید ممکن است به درمان ضدویروسی نیاز داشته باشند و بهتر است درمان هرچه زودتر آغاز شود.

آیا می‌توان برای کودک مبتلا به آنفلوانزا ایبوپروفن داد؟

برای کودکان ۶ ماهه و بزرگ‌تر، ایبوپروفن می‌تواند در شرایط مناسب برای تب و درد استفاده شود. در صورت کم‌آبی بدن یا استفراغ مداوم، باید پیش از مصرف با پزشک مشورت شود.

آیا به کودک مبتلا به آنفلوانزا آسپرین بدهیم؟

خیر، مگر اینکه پزشک به‌طور مشخص تجویز کرده باشد. آسپرین در کودکان و نوجوانان مبتلا به عفونت‌های ویروسی مانند آنفلوانزا با سندرم ری مرتبط است.

تب کودک مبتلا به آنفلوانزا از چه زمانی خطرناک است؟

شدت بیماری فقط با عدد تب مشخص نمی‌شود. دشواری تنفس، کبودی، کم‌آبی، بی‌حالی شدید، تشنج یا بازگشت و تشدید تب و سرفه پس از بهبود از علائم مهم‌تری هستند که نیاز به ارزیابی فوری دارند. در نوزاد کمتر از ۱۲ هفته نیز هرگونه تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر نیازمند بررسی فوری است.

جمع‌بندی

آنفلوانزا در بسیاری از افراد بیماری خفیفی است و با استراحت، مصرف مایعات و مراقبت مناسب از علائم برطرف می‌شود؛ اما مصرف خودسرانه دارو با مراقبت خانگی تفاوت دارد. انتخاب نادرست دارو، مصرف بیش از حد مسکن‌ها یا استفاده غیرضروری از آنتی‌بیوتیک می‌تواند به جای کمک، برای بیمار مشکل ایجاد کند.

برای افراد پرخطر و کسانی که بیماری شدید یا پیشرونده دارند، تماس سریع با پزشک اهمیت بیشتری دارد، زیرا داروهای ضدویروس آنفلوانزا در صورت شروع زودهنگام بیشترین فایده را دارند. در کودکان نیز باید به‌ویژه از مصرف آسپرین خودداری کرد و علائم هشدار مانند مشکلات تنفسی، کم‌آبی، بی‌حالی شدید و تشنج را جدی گرفت.