کوتاه کردن ناخن نوزاد؛ روش صحیح و نکات ایمنی
ناخن نوزادان بسیار ظریف است، اما برخلاف تصور بعضی والدین، می‌تواند آن‌قدر تیز باشد که هنگام حرکات دست باعث خراش صورت یا پوست کودک شود. از طرفی، کنترل حرکات دست برای نوزاد هنوز کامل نشده است و همین موضوع کوتاه کردن ناخن را به کاری حساس تبدیل می‌کند.
کوتاه کردن ناخن نوزاد کار پیچیده‌ای نیست، اما باید در زمان مناسب، با ابزار مناسب و با دقت انجام شود. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند ناخن‌های دست نوزاد تا حد امکان کوتاه و صاف نگه داشته شوند تا احتمال خراشیدن خودش یا دیگران کمتر شود.
بهترین زمان برای کوتاه کردن ناخن نوزاد
یکی از مهم‌ترین نکات، انتخاب زمانی است که نوزاد کمتر حرکت می‌کند. معمولاً زمانی که نوزاد خواب است یا کاملاً آرام است، انجام این کار آسان‌تر و ایمن‌تر خواهد بود. بعضی نوزادان نیز بعد از حمام آرام‌تر هستند و ناخن‌هایشان نرم‌تر می‌شود؛ البته لازم نیست حتماً ناخن‌ها بلافاصله بعد از حمام گرفته شوند.
بهتر است زمانی را انتخاب کنید که خودتان نیز عجله ندارید. کوتاه کردن ناخن در شرایطی که والد خسته، عجول یا مضطرب است، احتمال خطا را بیشتر می‌کند.
برای کوتاه کردن ناخن نوزاد از چه ابزاری استفاده کنیم؟
برای ناخن نوزاد می‌توان از ابزارهایی مانند موارد زیر استفاده کرد:
- ناخن‌گیر مخصوص نوزاد
- قیچی کوچک مخصوص کودک با نوک گرد
- سوهان یا امری‌برد نرم مخصوص ناخن
استفاده از ابزار بزرگسالان می‌تواند کنترل کار را دشوارتر کند. برای والدینی که از بریدن پوست نوزاد هنگام استفاده از قیچی یا ناخن‌گیر نگران هستند، سوهان نرم می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
ابزار را تمیز و خشک نگه دارید و آن را در جای مناسبی نگهداری کنید. نیازی نیست برای هر بار استفاده، به‌طور روتین از روش‌های پیچیده ضدعفونی استفاده شود؛ رعایت بهداشت و تمیز بودن وسیله اهمیت اصلی را دارد.
روش صحیح کوتاه کردن ناخن دست نوزاد
برای گرفتن ناخن نوزاد بهتر است مراحل زیر را دنبال کنید:
۱. دست نوزاد را آرام نگه دارید
انگشت نوزاد را به‌آرامی در دست خود قرار دهید و پوست نوک انگشت را کمی به سمت پایین بکشید تا بین پوست و ناخن فاصله ایجاد شود. این کار کمک می‌کند هنگام استفاده از ناخن‌گیر یا قیچی، پوست انگشت در مسیر ابزار قرار نگیرد.
۲. فقط قسمت بلند و تیز ناخن را کوتاه کنید
ناخن را بیش از حد کوتاه نکنید. هدف این است که قسمت بلند یا تیز ناخن گرفته شود تا احتمال خراش کاهش پیدا کند.
۳. لبه‌های زبر را صاف کنید
بعد از کوتاه کردن، اگر گوشه یا لبه تیزی باقی مانده است، می‌توان آن را با یک سوهان نرم صاف کرد. این کار می‌تواند احتمال خراش پوست صورت نوزاد را کمتر کند.
ناخن نوزاد را چند وقت یک‌بار کوتاه کنیم؟
برای ناخن‌های دست، عدد ثابتی که برای همه نوزادان مناسب باشد وجود ندارد. ناخن نوزاد در هفته‌های اول می‌تواند سریع رشد کند و ممکن است بعضی نوزادان نیاز داشته باشند حدود یک تا دو بار در هفته ناخن‌هایشان گرفته یا سوهان زده شود. معیار اصلی، بلند یا تیز شدن ناخن است، نه یک برنامه زمانی اجباری.
بنابراین بهتر است والدین مرتب ناخن‌ها را بررسی کنند و هر زمان که لبه آنها تیز یا بیش از حد بلند شد، آنها را کوتاه کنند.
کوتاه کردن ناخن پای نوزاد
ناخن‌های پا معمولاً بسیار کندتر از ناخن‌های دست رشد می‌کنند و در ماه‌های اول ممکن است نرم و انعطاف‌پذیر باشند. به همین دلیل، به اندازه ناخن‌های دست نیاز به کوتاه کردن مکرر ندارند.
گاهی ناخن پای نوزاد به‌دلیل نرمی و شکل طبیعی خود، شبیه ناخن فرو رفته به نظر می‌رسد. تا زمانی که پوست کنار ناخن قرمز، متورم، سفت یا دردناک نشده باشد، معمولاً جای نگرانی نیست.
هنگام کوتاه کردن ناخن پا نیز فقط قسمت بلند آن را کوتاه کنید و ناخن را بیش از حد از گوشه‌ها کوتاه نکنید.
آیا می‌توان ناخن نوزاد را با دندان کوتاه کرد؟
خیر. ممکن است بعضی والدین برای جلوگیری از آسیب ناشی از ناخن‌گیر یا قیچی، ناخن نوزاد را با دندان کوتاه کنند، اما این کار توصیه نمی‌شود و می‌تواند خطر انتقال عفونت از دهان به انگشت کودک را افزایش دهد.
بهتر است از ناخن‌گیر، قیچی مخصوص کودک یا سوهان نرم استفاده کنید.
اگر هنگام گرفتن ناخن، پوست نوزاد بریده شد چه کنیم؟
حتی با وجود دقت زیاد، ممکن است گاهی نوک انگشت نوزاد به‌طور اتفاقی خراشیده شود.
اگر بریدگی کوچک است و خونریزی دارد، یک گاز استریل یا پارچه تمیز را با فشار ملایم روی محل قرار دهید تا خونریزی متوقف شود. برای تمیز کردن زخم‌های کوچک نیز می‌توان از آب تمیز استفاده کرد.
در صورتی که خونریزی متوقف نمی‌شود، زخم عمیق است یا اطراف محل آسیب در روزهای بعد دچار قرمزی، تورم، گرمی یا ترشح می‌شود، باید کودک توسط پزشک بررسی شود.
آیا برای جلوگیری از خراش می‌توان دست نوزاد را پوشاند؟
در هفته‌های ابتدایی، بعضی والدین از دستکش یا پوشش‌های مخصوص دست نوزاد برای جلوگیری از خراش استفاده می‌کنند. با این حال، بهتر است کودک در طول روز فرصت کافی برای استفاده و کشف دست‌های خود داشته باشد.
آکادمی اطفال آمریکا پیشنهاد می‌کند در صورتی که خراش‌ها همچنان مشکل‌ساز هستند، پوشاندن دست‌ها محدود به زمان خواب باشد؛ البته باید مطمئن شوید پوشش دست شل، ایمن و مناسب کودک است.
اشتباهات رایج هنگام کوتاه کردن ناخن نوزاد
چند اشتباه می‌تواند احتمال آسیب را بیشتر کند:
کوتاه کردن ناخن در زمانی که نوزاد بی‌قرار است
وقتی نوزاد مرتب دست یا پای خود را حرکت می‌دهد، کنترل ابزار سخت‌تر می‌شود. بهتر است کار را متوقف کنید و زمان مناسب‌تری انتخاب کنید.
کوتاه کردن بیش از حد ناخن
ناخن را تا نزدیکی پوست کوتاه نکنید. فقط قسمت بلند و تیز آن را بگیرید.
استفاده از ابزار نامناسب
ناخنگیرهای بزرگ یا قیچی‌های معمولی ممکن است کنترل کافی برای ناخن‌های ظریف نوزاد نداشته باشند.
عجله کردن
قرار نیست همه ناخن‌ها را حتماً در چند دقیقه کوتاه کنید. اگر نوزاد بی‌قرار شد، می‌توانید کار را متوقف کنید و بعداً ادامه دهید.
چند نکته مهم برای مراقبت از ناخن نوزاد
برای اینکه کوتاه کردن ناخن ایمن‌تر باشد، این نکات را به خاطر بسپارید:
- ناخن‌ها را مرتب بررسی کنید، زیرا ناخن دست نوزاد در هفته‌های اول سریع رشد می‌کند.
- هنگام کوتاه کردن، انگشت نوزاد را محکم اما بدون فشار زیاد نگه دارید.
- پوست نوک انگشت را از مسیر ناخن‌گیر یا قیچی دور کنید.
- گوشه‌ها و لبه‌های تیز را با سوهان نرم صاف کنید.
- ناخن را با دندان نجوید و نکنید.
- اگر اطراف ناخن پا قرمز، متورم یا دردناک شد، موضوع را با پزشک مطرح کنید.
پرسش‌های متداول
بهترین زمان برای کوتاه کردن ناخن نوزاد چه زمانی است؟
زمانی که نوزاد خواب یا آرام است معمولاً مناسب‌تر است. برخی والدین نیز بعد از حمام، زمانی که کودک آرام است، این کار را انجام می‌دهند.
ناخن نوزاد را چند بار در هفته بگیریم؟
برای ناخن‌های دست، ممکن است در هفته‌های اول به حدود یک تا دو بار کوتاه کردن یا سوهان زدن نیاز باشد، اما عدد مشخصی برای همه نوزادان وجود ندارد. هر زمان ناخن‌ها بلند یا تیز شدند، می‌توان آنها را مرتب کرد.
برای ناخن نوزاد ناخن‌گیر بهتر است یا سوهان؟
هر دو می‌توانند مناسب باشند. اگر از بریدن پوست انگشت نگران هستید، سوهان نرم می‌تواند انتخاب راحت‌تری باشد. ناخن‌گیر مخصوص نوزاد و قیچی با نوک گرد نیز در صورت استفاده صحیح قابل استفاده هستند.
اگر هنگام گرفتن ناخن انگشت نوزاد بریده شد چه کنیم؟
برای بریدگی کوچک، با گاز استریل یا پارچه تمیز چند دقیقه فشار ملایم وارد کنید تا خونریزی متوقف شود. اگر خونریزی ادامه داشت یا زخم عمیق بود، کودک باید ارزیابی پزشکی شود.
آیا ناخن پای نوزاد را باید خیلی کوتاه کنیم؟
خیر. ناخن‌های پای نوزاد معمولاً آهسته‌تر رشد می‌کنند و لازم نیست مانند ناخن دست مرتب کوتاه شوند. ناخن را بیش از حد کوتاه نکنید و گوشه‌های آن را دستکاری نکنید.
جمع‌بندی
کوتاه کردن ناخن نوزاد یکی از مراقبت‌های ساده اما مهم روزمره است. ناخن‌های دست می‌توانند سریع رشد کنند و در صورت بلند یا تیز شدن باعث خراش صورت و پوست نوزاد شوند. انتخاب زمانی که کودک خواب یا آرام است، استفاده از ابزار مخصوص نوزاد یا سوهان نرم و دور نگه داشتن پوست از مسیر ناخن‌گیر یا قیچی، مهم‌ترین نکات برای انجام ایمن این کار هستند.
لازم نیست برای کوتاه کردن ناخن نوزاد از یک برنامه زمانی ثابت و سختگیرانه پیروی کنید؛ کافی است ناخن‌ها را مرتب بررسی کنید و زمانی که بلند یا تیز شدند، آنها را کوتاه یا سوهان بزنید. اگر پوست اطراف ناخن قرمز، متورم یا دردناک شد یا هنگام کوتاه کردن، زخم قابل توجهی ایجاد شد، بهتر است با پزشک کودک مشورت کنید.
منابع علمی
HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics) – Nail Care: Fingers and Toes
NHS – Washing and Bathing Your Baby: Cutting Your Baby's Nails
تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۱۶ مهر ۱۴۰۵ (۸ اکتبر ۲۰۲۶)
