آلرژی نوزادان چگونه ایجاد می‌شود؟

زمینه ژنتیکی می‌تواند احتمال ابتلا به بیماری‌های آلرژیک را افزایش دهد، اما داشتن سابقه آلرژی در خانواده به این معنی نیست که نوزاد حتماً به آلرژی مبتلا خواهد شد. عوامل ژنتیکی و محیطی هر دو در ایجاد بیماری‌های آلرژیک نقش دارند.

آلرژی غذایی نیز می‌تواند از انواع مختلف واکنش‌های ایمنی ایجاد شود. آلرژی با عدم تحمل غذایی یکسان نیست و تشخیص این دو از یکدیگر اهمیت زیادی دارد.

برای مثال، لاکتوز موجود در شیر یک قند است و مشکل در هضم آن به دلیل کمبود آنزیم لاکتاز، «عدم تحمل لاکتوز» محسوب می‌شود؛ در حالی که حساسیت به پروتئین شیر گاو یک واکنش ایمنی به پروتئین‌های شیر است.

شایع‌ترین مواد غذایی حساسیت‌زا در نوزادان کدام‌اند؟

مواد غذایی حساسیت‌زا در کشورهای مختلف متفاوت است، اما برخی از مهم‌ترین آلرژن‌های غذایی شامل موارد زیر هستند:

شیر گاو
تخم‌مرغ
بادام‌زمینی
مغزهای درختی
گندم
سویا
ماهی و غذاهای دریایی

این فهرست به معنی آن نیست که همه نوزادان باید از این مواد غذایی دور نگه داشته شوند. شواهد جدید نشان می‌دهد که به‌تعویق انداختن غیرضروری معرفی غذاهای آلرژی‌زا لزوماً از آلرژی پیشگیری نمی‌کند و در برخی موارد، معرفی مناسب و به‌موقع غذاهای آلرژی‌زا می‌تواند به کاهش خطر برخی آلرژی‌های غذایی کمک کند.

آیا غذای مادر می‌تواند باعث آلرژی نوزاد شود؟

در بیشتر موارد، مادر شیرده لازم نیست برای پیشگیری از آلرژی، شیر، تخم‌مرغ، بادام‌زمینی یا سایر مواد غذایی را از رژیم خود حذف کند. توصیه عمومی این است که مادر شیرده رژیم غذایی متنوع و متعادل داشته باشد.

با این حال، در مواردی که پزشک به آلرژی به پروتئین شیر گاو در نوزاد مشکوک باشد، ممکن است یک رژیم حذف غذایی کنترل‌شده برای مادر شیرده در نظر گرفته شود. این کار باید با نظر پزشک و معمولاً برای مدت مشخص انجام شود تا هم تشخیص دقیق‌تر باشد و هم خطر کمبودهای تغذیه‌ای مادر و نوزاد کاهش پیدا کند.

علائم آلرژی نوزاد چیست؟

علائم آلرژی بسته به نوع واکنش ایمنی و ماده حساسیت‌زا متفاوت است. مهم‌ترین علائم احتمالی عبارت‌اند از:

علائم پوستی

کهیر
قرمزی و خارش پوست
تورم لب‌ها، صورت یا اطراف چشم
تشدید برخی بیماری‌های پوستی مانند اگزما

علائم گوارشی

استفراغ
اسهال
درد یا ناراحتی شکمی
بی‌قراری هنگام تغذیه
وجود خون در مدفوع در برخی انواع آلرژی، به‌ویژه واکنش‌های غیر IgE-mediated

با این حال، نفخ، دل‌درد، رفلاکس یا تغییر قوام مدفوع به‌تنهایی تشخیص آلرژی غذایی محسوب نمی‌شوند. بسیاری از این علائم در نوزادان سالم نیز دیده می‌شوند و ممکن است دلایل دیگری داشته باشند. ESPGHAN نیز بر خطر تشخیص بیش‌ازحد آلرژی به پروتئین شیر گاو در شیرخواران تأکید کرده است.

علائم تنفسی

در واکنش‌های آلرژیک ممکن است علائمی مانند:

خس‌خس سینه
سرفه
گرفتگی یا تورم گلو
دشواری تنفس

ایجاد شود.

اگر پس از مصرف یک ماده غذایی، نوزاد دچار مشکل تنفسی، تورم زبان یا گلو، رنگ‌پریدگی شدید، بی‌حالی یا واکنش شدید و سریع شد، این وضعیت می‌تواند نشانه یک واکنش آلرژیک شدید باشد و به مراقبت پزشکی فوری نیاز دارد.

آلرژی به پروتئین شیر گاو در نوزادان چیست؟

حساسیت به پروتئین شیر گاو یا Cow's Milk Allergy یکی از مهم‌ترین آلرژی‌های غذایی دوران شیرخوارگی است.

این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن نوزاد به پروتئین‌های موجود در شیر گاو واکنش نشان دهد. این واکنش می‌تواند از نوع IgE، غیر IgE یا ترکیبی از این دو باشد.

علائم ممکن است شامل مشکلات پوستی، گوارشی یا در برخی موارد علائم شدیدتر باشد. نکته مهم این است که بسیاری از علائم گوارشی نوزادان اختصاصی نیستند و وجود آن‌ها به‌تنهایی برای تشخیص آلرژی کافی نیست.

در صورت شک به این بیماری، پزشک ممکن است یک دوره حذف پروتئین شیر گاو را برای مدت مشخص تجویز کند و سپس برای تأیید تشخیص، بازمعرفی کنترل‌شده ماده غذایی را انجام دهد. ESPGHAN، یک دوره حذف تشخیصی ۲ تا ۴ هفته‌ای و سپس آزمون چالش غذایی را از ارکان مهم تشخیص می‌داند.

آیا شیر مادر باعث آلرژی می‌شود؟

خیر. شیر مادر به‌طور کلی غذای مناسب برای نوزاد است و وجود پروتئین‌های غذایی در شیر مادر به این معنی نیست که همه نوزادان به آن‌ها حساسیت خواهند داشت.

در موارد نادری که نوزاد واقعاً به یک پروتئین غذایی موجود در رژیم مادر واکنش نشان می‌دهد، پزشک ممکن است حذف همان ماده غذایی را برای مادر توصیه کند. این موضوع با حذف خودسرانه و گسترده مواد غذایی متفاوت است.

شروع تغذیه با شیر گاو از چه زمانی است؟

شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی اصلی نباید پیش از ۱۲ ماهگی به نوزاد داده شود. شیر گاو در این سن از نظر ترکیب مواد مغذی برای نیازهای نوزاد مناسب نیست و می‌تواند خطر کمبود آهن و برخی مشکلات دیگر را افزایش دهد.

از حدود ۶ ماهگی، در کنار ادامه شیر مادر یا شیرخشک، تغذیه تکمیلی متناسب با رشد و آمادگی نوزاد آغاز می‌شود. در این دوره می‌توان غذاهای متنوع را به‌تدریج و با بافت مناسب وارد رژیم غذایی کودک کرد.

آیا می‌توان برای پیشگیری از آلرژی، غذاهای حساسیت‌زا را دیرتر شروع کرد؟

خیر، تأخیر طولانی و غیرضروری در معرفی غذاهای آلرژی‌زا روش اثبات‌شده‌ای برای پیشگیری از آلرژی نیست.

شواهد جدید بر معرفی مناسب غذاهای مکمل در حدود ۶ ماهگی تأکید دارند. در نوزادانی که اگزمای شدید یا آلرژی به تخم‌مرغ دارند، درباره معرفی بادام‌زمینی باید با پزشک کودک مشورت شود؛ در برخی نوزادان پرخطر، معرفی آن ممکن است از حدود ۴ تا ۶ ماهگی و تحت نظر پزشک توصیه شود.

بادام‌زمینی کامل یا تکه‌های درشت آن نیز برای نوزادان خطر خفگی دارد و نباید به این شکل مصرف شود.

تشخیص آلرژی نوزاد چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص آلرژی نوزاد فقط با یک آزمایش انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، غذای مصرف‌شده، مقدار آن، دفعات واکنش و علائم همراه سؤال می‌کند و سپس در صورت نیاز آزمایش مناسب را درخواست می‌کند.

آزمایش خون

در برخی انواع آلرژی ممکن است اندازه‌گیری IgE اختصاصی خون به تشخیص کمک کند. با این حال، مثبت شدن آزمایش به‌تنهایی به معنی وجود آلرژی بالینی نیست و احتمال نتایج مثبت کاذب وجود دارد.

تست پوستی

در تست پوستی مقدار بسیار کمی از عصاره آلرژن روی پوست قرار می‌گیرد و واکنش پوست بررسی می‌شود. این تست نیز باید در کنار شرح حال و معاینه تفسیر شود.

آزمون خوراکی

گاهی برای مشخص شدن اینکه یک ماده غذایی واقعاً باعث واکنش می‌شود یا خیر، پزشک آزمون چالش خوراکی را توصیه می‌کند. این آزمون باید در محیط پزشکی و تحت نظارت متخصص انجام شود و نباید در خانه برای نوزادی که احتمال آلرژی شدید دارد انجام شود.

آیا برای تشخیص آلرژی باید همه مواد غذایی را آزمایش کرد؟

خیر. انجام آزمایش‌های گسترده و بدون وجود شرح حال مشخص می‌تواند باعث مثبت شدن کاذب بعضی نتایج و حذف غیرضروری غذاهای مهم از رژیم کودک شود.

آزمایش آلرژی باید بر اساس علائم و سابقه کودک و با نظر پزشک انتخاب شود. همچنین آزمایش‌های غیرمعتبر مانند IgG برای تشخیص آلرژی غذایی توصیه نمی‌شوند.

درمان آلرژی نوزاد چگونه است؟

درمان به نوع آلرژی، ماده حساسیت‌زا و شدت واکنش بستگی دارد.

۱. حذف ماده غذایی حساسیت‌زا

اگر آلرژی غذایی تأیید شود، پرهیز از ماده غذایی عامل واکنش بخش مهمی از درمان است. اما حذف غذا باید هدفمند باشد و بهتر است در نوزادان و کودکان با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.

در موارد آلرژی به پروتئین شیر گاو، نوع تغذیه نوزاد اهمیت ویژه‌ای دارد. نوزادان شیرخوار ممکن است در صورت نیاز با ادامه شیردهی و رژیم حذف کنترل‌شده مادر مدیریت شوند و نوزادان تغذیه‌شده با شیرخشک ممکن است به شیرخشک‌های درمانی مناسب نیاز داشته باشند.

۲. داروها

داروهای ضدحساسیت بسته به نوع واکنش و سن کودک ممکن است توسط پزشک تجویز شوند. بنابراین نباید برای نوزاد بدون تجویز پزشک از داروهای ضدحساسیت استفاده کرد.

در واکنش‌های شدید آلرژیک، درمان اورژانسی ممکن است لازم باشد و برنامه درمانی باید توسط پزشک مشخص شود.

آلرژی نوزاد یا عدم تحمل لاکتوز؛ تفاوت چیست؟

این دو مشکل اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

آلرژی به پروتئین شیر گاو یک واکنش سیستم ایمنی به پروتئین‌های شیر است، در حالی که عدم تحمل لاکتوز به ناتوانی در هضم قند شیر به دلیل کاهش آنزیم لاکتاز مربوط می‌شود.

در عدم تحمل لاکتوز، لاکتوز هضم‌نشده وارد روده بزرگ شده و توسط باکتری‌ها تخمیر می‌شود که می‌تواند باعث تولید گاز و بروز نفخ و اسهال شود. کمبود اولیه لاکتاز معمولاً پس از دوران شیرخوارگی بیشتر دیده می‌شود و کمبود مادرزادی لاکتاز یک بیماری نادر است.

بنابراین، نفخ و دل‌درد مکرر در نوزاد به‌تنهایی دلیل کافی برای استفاده از شیرخشک بدون لاکتوز یا قطره لاکتاز نیست و علت علائم باید توسط پزشک بررسی شود.

چه زمانی باید برای آلرژی نوزاد به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نوزاد پس از مصرف یک ماده غذایی دچار علائم تکرارشونده یا غیرطبیعی می‌شود، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.

مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد اگر کودک:

خون مکرر در مدفوع دارد؛
استفراغ‌های مکرر یا شدید دارد؛
دچار کهیر یا تورم پس از مصرف غذا می‌شود؛
وزن‌گیری مناسبی ندارد؛
هنگام تغذیه بی‌قرار یا دچار مشکل می‌شود؛
خس‌خس یا مشکلات تنفسی پیدا می‌کند.

اگر نوزاد دچار تنگی نفس، تورم زبان یا گلو، بی‌حالی شدید یا واکنش سریع و شدید پس از خوردن غذا شد، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.

نکات مهم درباره آلرژی نوزادان

هر نفخ، دل‌درد یا تغییر مدفوعی به معنی آلرژی نیست.
حذف خودسرانه شیر، تخم‌مرغ یا سایر مواد غذایی از رژیم مادر توصیه نمی‌شود.
برای تشخیص آلرژی نباید تنها به نتیجه آزمایش خون یا تست پوستی تکیه کرد.
آزمایش‌های آلرژی باید بر اساس شرح حال و نظر پزشک انتخاب شوند.
شیر گاو نباید پیش از ۱۲ ماهگی به‌عنوان نوشیدنی اصلی نوزاد استفاده شود.
معرفی غذاهای آلرژی‌زا نباید بدون دلیل و برای مدت طولانی به تأخیر بیفتد.
در نوزادان دارای اگزمای شدید یا آلرژی به تخم‌مرغ، درباره زمان و روش معرفی بادام‌زمینی با پزشک مشورت کنید.
در صورت تأیید آلرژی، حذف ماده غذایی باید به‌صورت هدفمند و با توجه به نیازهای تغذیه‌ای کودک انجام شود.

سوالات متداول درباره آلرژی نوزادان

آیا آلرژی نوزاد ارثی است؟

وجود سابقه بیماری‌های آلرژیک در خانواده می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد، اما به این معنی نیست که نوزاد حتماً آلرژی خواهد داشت.

آیا نفخ نوزاد نشانه آلرژی است؟

خیر. نفخ و دل‌درد علل متعددی دارند و به‌تنهایی برای تشخیص آلرژی کافی نیستند.

آیا مادر شیرده باید برای جلوگیری از آلرژی لبنیات را حذف کند؟

خیر. حذف لبنیات یا سایر مواد غذایی در مادر شیرده برای پیشگیری از آلرژی به‌طور معمول توصیه نمی‌شود. اگر پزشک به آلرژی به پروتئین شیر گاو در نوزاد مشکوک باشد، ممکن است حذف کنترل‌شده شیر گاو از رژیم مادر را برای مدت مشخص تجویز کند.

آیا شیرخشک معمولی می‌تواند باعث آلرژی شود؟

برخی نوزادان ممکن است به پروتئین شیر گاو موجود در شیرخشک‌های معمولی واکنش نشان دهند. در صورت تشخیص آلرژی، پزشک می‌تواند نوع مناسب شیرخشک درمانی را تعیین کند. تغییر خودسرانه شیرخشک توصیه نمی‌شود.

آیا آلرژی نوزاد با بزرگ‌تر شدن از بین می‌رود؟

بعضی از آلرژی‌های غذایی دوران کودکی ممکن است با افزایش سن برطرف شوند، اما روند آن به نوع آلرژی و ماده غذایی بستگی دارد. زمان بازمعرفی ماده غذایی باید با نظر پزشک مشخص شود.

جمع‌بندی:

آلرژی نوزادان می‌تواند با علائم پوستی، گوارشی یا تنفسی ظاهر شود، اما بسیاری از این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است به دلایل دیگری ایجاد شوند. به همین دلیل، تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد.

به‌خصوص در مورد حساسیت به پروتئین شیر گاو، تشخیص بیش‌ازحد می‌تواند باعث حذف غیرضروری مواد غذایی و ایجاد مشکلات تغذیه‌ای شود. تشخیص باید بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های هدفمند و آزمون خوراکی تحت نظر پزشک انجام شود.