مشکلات دندان درآوردن کودک؛ علائم، درمان و مراقبت

دندان درآوردن کودک بخشی طبیعی از رشد اوست که معمولاً از حدود ۶ ماهگی آغاز می‌شود، هرچند زمان شروع آن در کودکان مختلف متفاوت است. رویش دندان ممکن است با قرمزی و حساسیت لثه، افزایش آبریزش دهان، تمایل به جویدن و کمی بی‌قراری همراه باشد.

دندان درآوردن به‌خودی‌خود بیماری محسوب نمی‌شود و بسیاری از کودکان این مرحله را با ناراحتی خفیف یا حتی بدون علامت قابل‌توجه پشت سر می‌گذارند. آشنایی با علائم دندان درآوردن و روش‌های ایمن برای کاهش ناراحتی کودک می‌تواند این دوره را برای والدین آسان‌تر کند.

دندان درآوردن کودک از چه سنی شروع می‌شود؟

بیشتر نوزادان نخستین دندان خود را حدود ۶ ماهگی درمی‌آورند، اما این زمان می‌تواند بین کودکان متفاوت باشد. بعضی کودکان ممکن است پیش از ۴ ماهگی و برخی دیگر بعد از ۱۲ ماهگی نخستین دندان خود را داشته باشند.

معمولاً دندان‌های پیشین فک پایین از نخستین دندان‌هایی هستند که رویش پیدا می‌کنند. سپس دندان‌های دیگر به‌تدریج ظاهر می‌شوند و بیشتر کودکان تا حدود ۲ تا ۳ سالگی مجموعه ۲۰ دندان شیری خود را دارند.

ترتیب تقریبی رویش دندان‌های شیری

ترتیب رویش ممکن است کمی متفاوت باشد، اما به‌طور معمول:

دندان‌های پیشین مرکزی: حدود ۶ تا ۱۲ ماهگی
دندان‌های پیشین کناری: حدود ۸ تا ۱۳ ماهگی
دندان‌های آسیای اول: حدود ۱۳ تا ۱۹ ماهگی
دندان‌های نیش: حدود ۱۶ تا ۲۳ ماهگی
دندان‌های آسیای دوم: حدود ۲۳ تا ۳۳ ماهگی

این زمان‌ها تقریبی هستند و تفاوت چندماهه در زمان رویش یک دندان، به‌تنهایی نشانه وجود مشکل نیست.

علائم دندان درآوردن کودک چیست؟

همه کودکان هنگام رویش دندان علائم یکسانی ندارند. بعضی نوزادان تقریباً هیچ ناراحتی قابل‌توجهی ندارند و در برخی دیگر علائم خفیفی ایجاد می‌شود.

شایع‌ترین علائم دندان درآوردن عبارت‌اند از:

حساسیت، قرمزی یا تورم خفیف لثه در محل رویش دندان
افزایش آبریزش دهان
تمایل بیشتر به جویدن اشیا و انگشتان
بی‌قراری یا تحریک‌پذیری
اختلال موقت در خواب
مالیدن لثه یا صورت
کاهش موقت اشتها یا تمایل کمتر به غذا خوردن

این علائم معمولاً خفیف هستند و ممکن است برای چند روز، در اطراف زمان رویش دندان، دیده شوند.

آیا دندان درآوردن باعث تب و اسهال می‌شود؟

یکی از باورهای رایج این است که تب، اسهال یا استفراغ بخشی از روند طبیعی دندان درآوردن است. شواهد موجود از نسبت دادن اسهال به دندان‌درآوردن حمایت نمی‌کنند.

ممکن است دمای بدن کودک هنگام دندان‌درآوردن کمی افزایش پیدا کند، اما تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر را نباید صرفاً به رویش دندان نسبت داد. همچنین اسهال قابل‌توجه، استفراغ، بی‌حالی یا سایر علائم بیماری نیاز به بررسی علت دیگری دارند.

اگر کودک هم‌زمان با رویش دندان تب یا علائم دیگری دارد، بهتر است والدین آن را صرفاً به دندان‌درآوردن نسبت ندهند و در صورت نگرانی با پزشک مشورت کنند.

چگونه درد دندان درآوردن کودک را کاهش دهیم؟

در بیشتر موارد، ناراحتی ناشی از دندان‌درآوردن با روش‌های ساده و غیردارویی قابل کنترل است.

ماساژ لثه

دست‌ها را به‌خوبی بشویید و با انگشت تمیز، لثه کودک را به‌آرامی ماساژ دهید. فشار ملایم روی لثه می‌تواند برای بعضی کودکان آرام‌کننده باشد.

استفاده از دندان‌گیر مناسب

یک دندان‌گیر محکم و متناسب با سن کودک می‌تواند به او اجازه دهد چیزی ایمن را بجود و ناراحتی لثه را کاهش دهد.

اگر دندان‌گیر را برای خنک شدن در یخچال قرار می‌دهید، آن را در فریزر نگذارید. دندان‌گیر کاملاً یخ‌زده می‌تواند به لثه کودک آسیب برساند. همچنین دندان‌گیر نباید به گردن کودک بسته شود، زیرا ممکن است خطر خفگی یا گیرکردن ایجاد کند.

هنگام استفاده از دندان‌گیر نیز کودک باید تحت نظر باشد.

خوراکی‌های مناسب برای کودکان بزرگ‌تر

اگر کودک حدود ۶ ماه یا بیشتر دارد و تغذیه تکمیلی را شروع کرده است، می‌توان متناسب با توانایی جویدن و بلع او از خوراکی‌های مناسب و نرم استفاده کرد.

هنگام غذا خوردن، کودک را همیشه تحت نظر داشته باشید؛ زیرا بعضی مواد غذایی می‌توانند خطر خفگی ایجاد کنند.

همچنین بهتر است از خوراکی‌های شیرین، از جمله برخی بیسکویت‌ها و خوراکی‌هایی که با عنوان مخصوص دندان‌درآوردن عرضه می‌شوند، به‌طور روتین استفاده نشود. مصرف مکرر مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین می‌تواند خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهد.

آیا برای دندان درآوردن کودک دارو لازم است؟

در بسیاری از موارد، ناراحتی دندان‌درآوردن با ماساژ ملایم لثه و دندان‌گیر مناسب قابل کنترل است.

اگر کودک درد قابل‌توجهی دارد، درباره استفاده از مسکن مناسب سن و وزن کودک با پزشک یا داروساز مشورت کنید. نوع دارو و مقدار مصرف باید بر اساس سن، وزن، وضعیت کودک و دستور فرآورده تعیین شود.

ژل‌های بی‌حس‌کننده برای دندان درآوردن

استفاده خودسرانه از ژل‌های بی‌حس‌کننده برای لثه نوزاد توصیه نمی‌شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هشدار داده است که محصولات حاوی بنزوکائین برای تسکین درد دندان‌درآوردن کودکان می‌توانند خطرناک باشند. همچنین محلول خوراکی لیدوکائین نیز نباید برای درمان درد دندان‌درآوردن نوزادان و کودکان خردسال استفاده شود؛ مصرف این محصولات می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

قرص‌ها و محصولات هومیوپاتی دندان‌درآوردن

محصولات هومیوپاتی که برای دندان‌درآوردن تبلیغ می‌شوند، جایگزین مناسبی برای روش‌های ایمن و اثبات‌شده نیستند. FDA نیز درباره خطر برخی محصولات هومیوپاتی دندان‌درآوردن هشدار داده است.

آیا گردنبند کهربا برای دندان‌درآوردن مفید است؟

استفاده از گردنبندها و زیورآلات مخصوص دندان‌درآوردن، از جمله گردنبند کهربا، توصیه نمی‌شود.

این محصولات ممکن است خطر خفگی، گیرکردن یا فشار دور گردن ایجاد کنند و شواهد قابل‌اعتمادی برای اثربخشی آن‌ها در کاهش درد دندان‌درآوردن وجود ندارد. FDA نیز گزارش‌هایی از آسیب جدی و مرگ در ارتباط با زیورآلات دندان‌درآوردن دریافت کرده است.

مراقبت از دندان‌های کودک از چه زمانی باید شروع شود؟

مراقبت از سلامت دهان کودک نباید تا ۲ یا ۳ سالگی به تعویق بیفتد.

به محض رویش اولین دندان شیری، مسواک‌زدن باید آغاز شود. والدین باید دندان‌های کودک را روزی دو بار با مسواک نرم و متناسب با اندازه دهان کودک تمیز کنند.

برای کودکان زیر ۳ سال، مقدار خمیردندان فلورایددار باید بسیار کم و تقریباً به اندازه یک دانه برنج باشد. از ۳ تا ۶ سالگی، مقدار خمیردندان معمولاً به اندازه یک نخود است. والدین نیز باید در مسواک‌زدن کودکان خردسال کمک و نظارت داشته باشند.

شروع بهداشت دهان از زمان رویش نخستین دندان، نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی دندان شیری دارد.

اولین مراجعه کودک به دندانپزشک چه زمانی است؟

طبق توصیه آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا (AAPD)، بهتر است کودک با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک‌سالگی برای نخستین معاینه دندانپزشکی مراجعه کند.

این مراجعه برای بررسی سلامت دهان، ارزیابی خطر پوسیدگی و آموزش والدین درباره بهداشت دهان، تغذیه و مراقبت از دندان‌ها اهمیت دارد.

دندان‌های شیری چه زمانی می‌افتند؟

دندان‌های شیری برای جویدن، صحبت کردن و حفظ فضای مناسب برای دندان‌های دائمی اهمیت دارند.

کودکان معمولاً از حدود ۶ سالگی وارد مرحله‌ای می‌شوند که دندان‌های شیری به‌تدریج می‌افتند و دندان‌های دائمی جای آن‌ها را می‌گیرند. زمان دقیق افتادن هر دندان در کودکان متفاوت است.

هم‌زمان با این مرحله، نخستین دندان آسیای دائمی نیز معمولاً حدود ۶ سالگی رویش پیدا می‌کند. این دندان دائمی جای دندان شیری را نمی‌گیرد و در پشت دندان‌های شیری ظاهر می‌شود؛ بنابراین مراقبت و مسواک‌زدن آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

چه زمانی دندان درآوردن کودک نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

اگر کودک هم‌زمان با دوره دندان‌درآوردن دچار علائم زیر شود، بهتر است آن‌ها را صرفاً به رویش دندان نسبت ندهید:

تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر
استفراغ مکرر
اسهال شدید یا مداوم
بی‌حالی یا کاهش سطح هوشیاری
کاهش شدید یا طولانی‌مدت اشتها
مشکل در تنفس
تورم قابل‌توجه صورت یا لثه
چرک یا ترشح از لثه
درد شدید یا مداوم
علائمی که با گذشت چند روز بهتر نمی‌شوند

تورم صورت، علائم عفونت، خونریزی کنترل‌نشده یا درد شدید نیز می‌توانند به ارزیابی فوری پزشکی یا دندانپزشکی نیاز داشته باشند.

سوالات متداول درباره دندان درآوردن کودک

دندان درآوردن نوزاد از چند ماهگی شروع می‌شود؟

بیشتر نوزادان نخستین دندان خود را حدود ۶ ماهگی درمی‌آورند، اما شروع رویش دندان می‌تواند زودتر یا دیرتر نیز اتفاق بیفتد.

آیا دندان درآوردن باعث تب می‌شود؟

ممکن است دمای بدن کمی افزایش پیدا کند، اما تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر را نباید به‌طور خودکار به دندان‌درآوردن نسبت داد.

برای درد دندان درآوردن نوزاد چه کار کنیم؟

ماساژ ملایم لثه با انگشت تمیز و استفاده از دندان‌گیر مناسب و خنک‌شده در یخچال می‌تواند کمک‌کننده باشد. دندان‌گیر یخ‌زده، گردنبندهای دندان‌درآوردن و ژل‌های بی‌حس‌کننده نامناسب توصیه نمی‌شوند.

از چه زمانی باید دندان کودک را مسواک زد؟

از زمان رویش اولین دندان شیری باید مسواک‌زدن با خمیردندان فلورایددار و مقدار متناسب با سن آغاز شود. برای کودکان زیر ۳ سال، مقدار خمیردندان در حد یک دانه برنج است.

اولین مراجعه کودک به دندانپزشک چه زمانی است؟

بهتر است نخستین مراجعه با رویش اولین دندان و حداکثر تا یک‌سالگی انجام شود.

جمع‌بندی:

دندان درآوردن کودک یک مرحله طبیعی از رشد است که معمولاً از حدود ۶ ماهگی آغاز می‌شود و در بیشتر کودکان تا حدود ۳ سالگی مجموعه دندان‌های شیری کامل می‌شود. قرمزی و حساسیت لثه، آبریزش دهان، تمایل به جویدن و بی‌قراری خفیف از علائم احتمالی این دوره هستند.

برای کاهش ناراحتی کودک، روش‌هایی مانند ماساژ ملایم لثه و استفاده از دندان‌گیر مناسب می‌توانند مفید باشند. از استفاده از دندان‌گیر یخ‌زده، گردنبندهای دندان‌درآوردن و ژل‌های حاوی بنزوکائین یا لیدوکائین برای تسکین درد دندان‌درآوردن باید پرهیز کرد.

همچنین مراقبت از دندان از زمان رویش اولین دندان آغاز می‌شود و توصیه می‌شود نخستین معاینه دندانپزشکی کودک با رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک‌سالگی انجام شود.