شیردهی و ابتلا به سرماخوردگی و آنفلوانزا

خلاصه مطلب

ابتلا به سرماخوردگی، تب یا آنفلوانزا در دوران شیردهی مانعی برای تغذیه نوزاد نیست؛ برعکس، شیر مادر حاوی آنتی‌بادی‌های دفاعی برای محافظت از نوزاد در برابر ویروس است. با این حال، رعایت بهداشت فردی، شناخت داروهای مجاز (مانند استامینوفن ساده، ایبوپروفن و لوراتادین)، پرهیز از داروهای کاهش‌دهنده حجم شیر (مانند قرص سرماخوردگی بزرگسالان، کوریزان، کلداکس و سودوافدرین) و استفاده از درمان‌های خانگی بی‌خطر، مهم‌ترین اصولی هستند که هر مادری در دوران شیردهی باید بداند.

آیا شیردهی در زمان سرماخوردگی و آنفلوانزا برای نوزاد خطرناک است؟

بزرگ‌ترین دغدغه و عذاب‌وجدان مادران هنگام بیماری این است که مبادا با شیر دادن، ویروس را به فرزندشان منتقل کنند. از نظر علمی، ویروس‌های سرماخوردگی و آنفلوانزا وارد جریان شیر مادر نمی‌شوند. راه انتقال این بیماری‌ها تنها از طریق قطرات تنفسی ناشی از سرفه، عطسه یا دست‌های آلوده است.

از لحظه‌ای که ویروس وارد بدن شما می‌شود (حتی قبل از اینکه علائم تب و آبریزش شروع شود)، سیستم ایمنی بدنتان ساخت پادتن‌ها یا آنتی‌بادی‌های اختصاصی را آغاز می‌کند. این آنتی‌بادی‌ها مستقیماً وارد شیر شده و با هر بار مکیدن نوزاد، به بدن او منتقل می‌شوند. این روند مانند یک واکسن طبیعی عمل کرده و مانع ابتلای نوزاد یا باعث خفیف شدن بیماری در او می‌شود. بنابراین قطع شیردهی نه‌تنها توصیه نمی‌شود، بلکه محافظت بیولوژیکی نوزاد را از بین می‌برد.

اصول پیشگیری از انتقال سرماخوردگی به نوزاد هنگام شیردهی

برای اینکه با خیال راحت نوزاد را در آغوش بگیرید و شیر بدهید، رعایت این چهار نکته ایمنی الزامی است:

• استفاده از ماسک تنفسی: هنگام شیر دادن، تعویض پوشک و بغل کردن نوزاد، از ماسک تمیز استفاده کنید تا ذرات تنفسی به صورت کودک نرسد.
• شستشوی دست‌ها قبل از هر بار تماس: قبل از لمس سينه، شیشه شیر یا شیردوش، دست‌های خود را با آب و صابون بشویید.
• پرهیز از بوسیدن نوزاد: در روزهای ابتدایی بیماری از بوسیدن دست‌ها و صورت نوزاد خودداری کنید.
• تهویه هوای اتاق: پنجره‌ها را در طول روز برای چند دقیقه باز بگذارید تا هوای تازه در فضای اتاق کودک جریان پیدا کند.

داروهای مجاز و ممنوع سرماخوردگی در دوران شیردهی

استفاده خودسرانه از داروهای ترکیبی سرماخوردگی می‌تواند باعث افت شدید شیر یا خواب‌آلودگی غیرعادی نوزاد شود. دسته‌بندی زیر بر اساس مراجع بین‌المللی دارویی تنظیم شده است:

مسکن‌ها و تب‌برهای ایمن

• استامینوفن ساده (پاراستامول): ایمن‌ترین انتخاب برای تسکین بدن‌درد، تب و سردرد است و مقدار ناچیزی از آن در شیر ترشح می‌شود.
• ایبوپروفن (ژلوفن / ادویل): به عنوان ضدالتهاب و تب‌بر قوی، ترشح فوق‌العاده پایینی در شیر دارد و کاملاً سازگار با شیردهی است.
• هشدار در مورد آسپرین: مصرف آسپرین و داروهای حاوی سالیسیلات به دلیل خطر بروز سندروم ری در کودکان ممنوع است.

آنتی‌هیستامین‌ها و داروهای ضدحساسیت

• آنتی‌هیستامین‌های نسل جدید (مجاز): لوراتادین، ستیریزین و فکسوفنادین بهترین گزینه‌ها برای آبریزش بینی و عطسه هستند چون خواب‌آلودگی ایجاد نمی‌کنند.
• آنتی‌هیستامین‌های نسل قدیم (با احتیاط): داروهایی مانند دیفن‌هیدرامین و کلرفنیرامین می‌توانند باعث خواب‌آلودگی، بی‌قراری نوزاد و در مصرف طولانی باعث کاهش حجم شیر شوند.

داروهای ترکیبی و ضداحتقان‌های خطرناک (کاهش‌دهنده شیر)

• قرص سرماخوردگی بزرگسالان (Adult Cold / کوریزان / کلداکس): این داروها معمولاً حاوی «سودوافدرین» یا «فنیل‌افرین» هستند. این ترکیبات رگ‌های خونی را منقبض کرده و با مهار هورمون پرولاکتین، می‌توانند حجم شیر مادر را بین ۲۵ تا ۳۰ درصد به صورت ناگهانی کاهش دهند. بنابراین مصرف قرص‌های سرماخوردگی ترکیبی توصیه نمی‌شود.
• اسپری و قطره‌های نمکی (سالین): بهترین جایگزین برای گرفتگی و کیپ شدن بینی، شستشو با سرم فیزیولوژی است که هیچ عارضه‌ای ندارد.

آنتی‌بیوتیک‌ها در دوران شیردهی

سرماخوردگی و آنفلوانزا عفونت ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک نقشی در درمان آن‌ها ندارد. اگر به دلیل عفونت باکتریایی گوش یا سینوس پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز کرد، داروهایی مانند آموکسی‌سیلین، سفالکسین و آزیترومایسین در شیردهی ایمن هستند. در طول دوره آنتی‌بیوتیک، تغییرات موقت در مدفوع نوزاد طبیعی است.

جدول مقایسه داروهای رایج سرماخوردگی در دوران شیردهی

درمان‌های خانگی سریع و بدون دارو برای مادر شیرده

اگر تمایلی به مصرف دارو ندارید یا علائم شما خفیف است، این روش‌ها به بهبودی سریع‌تر کمک می‌کنند:

• نوشیدن مایعات فراوان: سوپ مرغ ولرم، آب گرم با لیمو و عسل و آب‌میوه‌های طبیعی باعث رقیق شدن ترشحات و جلوگیری از کم‌آبی بدن می‌شوند (عسل برای مادر کاملاً مجاز است، اما نباید به نوزاد داده شود).
• بخور گرم: استنشاق بخار آب ساده مجاری تنفسی و سینوس‌ها را نرم کرده و احتقان بینی را رفع می‌کند.
• غرغره آب نمک ولرم: برای کاهش سوزش گلو و دفع باکتری‌ها و ویروس‌های ناحیه حلق روزی ۳ بار انجام شود.
• استراحت مطلق در زمان خواب نوزاد: سیستم ایمنی برای بازسازی بافت‌ها و پادتن‌سازی به استراحت نیاز دارد.

علائم هشدار؛ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از این نشانه‌ها نباید درمان را در خانه ادامه داد:

• تب بالای ۳۸.۵ درجه که بیش از ۳ روز متوالی با استامینوفن کنترل نشود.
• تنگی نفس، خس‌خس سینه یا درد شدید در قفسه سینه مادر.
• ترشحات چرکی و خلط خونی یا زرد مایل به سبز تیره.
• بی‌حالی شدید، تب یا امتناع نوزاد از مکیدن سینه.

پرسش‌های متداول مادران

آیا تب مادر باعث ترش شدن یا فاسد شدن شیر می‌شود؟

خیر، این یک باور اشتباه سنتی است. افزایش دمای بدن تغییری در پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و خاصیت بیولوژیکی شیر مادر ایجاد نمی‌کند و شیر کاملاً سالم و مقوی باقی می‌ماند.

اگر داروی ناسازگار با شیردهی مصرف کردیم چه کنیم؟

در این شرایط باید در طول دوره حضور دارو در بدن، شیر خود را با شیردوش دوشیده و دور بریزید (پمپ و تخلیه) تا تولید شیر در سینه‌ها متوقف نشود. در این فاصله به نوزاد شیر خشک بدهید و پس از خروج دارو مجدداً شیردهی مستقیم را آغاز کنید.

آیا واکسن آنفلوانزا برای مادر شیرده خطرناک است؟

خیر، تزریق واکسن آنفلوانزا در دوران شیردهی کاملاً بی‌خطر و حتی توصیه شده است؛ زیرا ایمنی ناشی از آن از طریق شیر به نوزادانی که هنوز به سن تزریق واکسن نرسیده‌اند منتقل می‌شود.

منابع علمی:

CDC - Breastfeeding and Maternal Illness Protocols

NCBI / NIH - Drugs and Lactation Database (LactMed)

AAP - HealthyChildren.org: Medications and Breastfeeding Guidelines

راهنمای جامع مراقبت از سلامت مادر و نوزاد در مجله تخصصی گهوارک

تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶)