سنگ کلیه کودکان؛ علل، علائم، تشخیص و درمان

سنگ کلیه زمانی ایجاد می‌شود که غلظت برخی مواد معدنی و ترکیبات موجود در ادرار افزایش پیدا کند و این مواد به‌تدریج به کریستال و سپس سنگ تبدیل شوند. سنگ می‌تواند در کلیه تشکیل شود یا در بخش‌های دیگر دستگاه ادراری، مانند حالب، قرار بگیرد.

سنگ کلیه در کودکان نسبت به بزرگسالان شایع نیست، اما در سال‌های اخیر در بسیاری از کشورها افزایش موارد این بیماری گزارش شده است. این افزایش می‌تواند با تغییر الگوی غذایی، مصرف بیشتر نمک، کم‌آبی، اضافه‌وزن، سبک زندگی کم‌تحرک و شناسایی بهتر موارد مرتبط باشد. با این حال، ادعای ثابت و قابل تعمیم درباره «۱۰ برابر شدن» شیوع سنگ کلیه کودکان در ۲۰ سال گذشته، بدون مشخص بودن جمعیت و منبع مطالعه، قابل استناد نیست.

سنگ کلیه ممکن است در هر سنی از جمله شیرخوارگی ایجاد شود، اما در کودکان و نوجوانان، به‌خصوص در سنین بالاتر، شیوع بیشتری دارد. در صورت درمان و پیگیری مناسب، بیشتر کودکان بدون آسیب دائمی کلیه بهبود پیدا می‌کنند.

سنگ کلیه کودکان

دستگاه ادراری کودک چگونه کار می‌کند؟

دستگاه ادراری شامل دو کلیه، دو حالب، مثانه و مجرای ادرار است. کلیه‌ها مواد زائد و آب اضافی را از خون جدا کرده و ادرار را تولید می‌کنند. ادرار از طریق حالب‌ها به مثانه می‌رسد و در آنجا ذخیره می‌شود. سپس هنگام ادرار کردن از طریق مجرای ادرار از بدن خارج می‌شود.

سنگ زمانی شکل می‌گیرد که مقدار بعضی مواد مانند کلسیم، اگزالات، فسفات، اسیداوریک یا سیستین در ادرار افزایش یابد یا مقدار ادرار کم شود و محیط مناسبی برای تشکیل کریستال ایجاد شود. نوع سنگ و علت تشکیل آن در انتخاب روش درمان و پیشگیری از عود اهمیت دارد.

شایع‌ترین انواع سنگ کلیه در کودکان

سنگ‌های کلسیمی، به‌ویژه کلسیم اگزالات و کلسیم فسفات، شایع‌ترین سنگ‌های ادراری در کودکان هستند. سنگ‌های اسیداوریکی، استروویت و سیستینی نیز ممکن است ایجاد شوند، اما شیوع آنها کمتر است.

هر نوع سنگ می‌تواند علت یا عوامل مستعدکننده متفاوتی داشته باشد. به همین دلیل، وقتی کودک دچار سنگ می‌شود، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت زیادی دارد و در صورت امکان، آنالیز خود سنگ نیز می‌تواند به تعیین نوع آن کمک کند. راهنماهای تخصصی اروپایی انجام ارزیابی متابولیک را در کودکان مبتلا به سنگ ادراری توصیه می‌کنند.

علت سنگ کلیه در کودکان چیست؟

سنگ کلیه در کودکان معمولاً فقط یک علت ندارد و ترکیبی از عوامل تغذیه‌ای، متابولیک، ژنتیکی، دارویی و ساختمانی می‌تواند در ایجاد آن نقش داشته باشد.

کمبود مایعات و غلیظ شدن ادرار

یکی از مهم‌ترین عوامل قابل اصلاح، دریافت ناکافی مایعات است. وقتی حجم ادرار پایین باشد، برخی مواد معدنی در آن غلیظ‌تر می‌شوند و احتمال تشکیل کریستال افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، دریافت آب کافی در کودکان مبتلا به سنگ کلیه یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است؛ البته مقدار مناسب مایعات باید بر اساس سن، وزن، فعالیت بدنی و وضعیت پزشکی کودک تعیین شود.

اختلالات متابولیک

برخی کودکان به دلیل اختلالات متابولیک، بیش از حد طبیعی مواد سنگ‌ساز را از طریق ادرار دفع می‌کنند. هیپرکلسیوری یا افزایش دفع کلسیم در ادرار یکی از مهم‌ترین اختلالات مرتبط با سنگ‌های کلسیمی در کودکان است.

اختلالاتی مانند افزایش اگزالات ادرار، افزایش اسیداوریک، کاهش سیترات ادرار و سیستینوری نیز می‌توانند زمینه تشکیل سنگ را ایجاد کنند. بعضی از این مشکلات ریشه ژنتیکی دارند.

سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی

اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده سابقه سنگ کلیه داشته باشد، احتمال ابتلای کودک نیز می‌تواند افزایش پیدا کند. این موضوع به معنی ابتلای قطعی کودک نیست، اما وجود سابقه خانوادگی یکی از عواملی است که پزشک هنگام بررسی کودک به آن توجه می‌کند.

برخی بیماری‌های ارثی مانند سیستینوری نیز مستقیماً می‌توانند باعث تشکیل سنگ شوند.

عفونت‌های ادراری

بعضی عفونت‌های دستگاه ادراری می‌توانند با نوع خاصی از سنگ‌ها، به‌ویژه سنگ‌های استروویت، ارتباط داشته باشند. با این حال، هر عفونت ادراری به معنی ایجاد سنگ نیست و عفونت ساده مثانه معمولاً علت تشکیل سنگ استروویت محسوب نمی‌شود.

کودکانی که عفونت‌های ادراری مکرر دارند یا ناهنجاری ساختمانی در دستگاه ادراری دارند، ممکن است بیشتر در معرض سنگ‌های مرتبط با عفونت قرار بگیرند.

مصرف زیاد نمک و الگوی غذایی نامناسب

مصرف زیاد سدیم یا نمک می‌تواند دفع کلسیم در ادرار را افزایش دهد و در کودکانی که مستعد سنگ هستند، احتمال تشکیل سنگ را بالا ببرد.

مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فودها و نوشیدنی‌های شیرین نیز می‌تواند با رژیم غذایی نامناسب و افزایش خطر سنگ ارتباط داشته باشد. بنابراین اصلاح الگوی غذایی، در کنار مصرف مایعات کافی، بخش مهمی از پیشگیری است.

کم‌تحرکی و برخی شرایط پزشکی

بی‌حرکتی طولانی‌مدت، برای مثال زمانی که کودک مدت زیادی به دلیل بیماری یا آسیب نمی‌تواند حرکت کند، می‌تواند در برخی شرایط خطر تشکیل سنگ یا رسوب کلسیم در کلیه را افزایش دهد. همچنین چاقی، بعضی بیماری‌های گوارشی، اختلالات کلیوی، ناهنجاری‌های دستگاه ادراری و برخی داروها از عوامل خطر شناخته‌شده هستند.

سنگ کلیه در نوزادان نارس

در نوزادان نارس باید میان سنگ کلیه و نفروکلسی‌نوز تفاوت گذاشت. نفروکلسی‌نوز به رسوب کلسیم در بافت کلیه گفته می‌شود و در نوزادان نارس شیوع بیشتری دارد.

نارس بودن، وزن تولد پایین، بیماری‌های شدید دوران نوزادی، برخی داروها و عوامل متابولیک می‌توانند در ایجاد نفروکلسی‌نوز نقش داشته باشند. مطالعات جدید نشان می‌دهند که این وضعیت در نوزادان بسیار نارس می‌تواند نسبتاً شایع باشد، اما وجود نفروکلسی‌نوز به‌معنی سنگ کلیه کلاسیک نیست.

بنابراین نمی‌توان گفت هر نوزاد نارس، به‌ویژه هر نوزاد متولدشده قبل از ۳۲ هفته، حتماً در آینده به سنگ کلیه مبتلا می‌شود. بررسی و پیگیری این نوزادان باید بر اساس وضعیت پزشکی آنها و نظر پزشک انجام شود.

علائم سنگ کلیه در کودکان چیست؟

علائم سنگ کلیه به سن کودک، محل سنگ و اندازه آن بستگی دارد. بعضی سنگ‌های کوچک ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند و به‌طور اتفاقی در تصویربرداری شناسایی شوند.

علائم احتمالی شامل موارد زیر است:

درد تیز یا دوره‌ای در پهلو، کمر یا قسمت پایین شکم
درد هنگام ادرار کردن
نیاز مکرر به ادرار
کاهش مقدار ادرار یا ناتوانی در دفع ادرار
وجود خون در ادرار که ممکن است به رنگ صورتی، قرمز یا قهوه‌ای دیده شود
ادرار کدر یا بدبو
تهوع و استفراغ
بی‌قراری، به‌خصوص در کودکان کم‌سن که نمی‌توانند محل درد را مشخص کنند
تب و لرز، به‌خصوص در صورت وجود عفونت همراه

در شیرخواران، علائم ممکن است اختصاصی نباشند و به صورت بی‌قراری، استفراغ یا تغییر الگوی ادرار ظاهر شوند. بنابراین تشخیص را نمی‌توان فقط بر اساس یک علامت انجام داد.

آیا تغییر رنگ ادرار همیشه نشانه سنگ کلیه است؟

خیر. ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای ممکن است به علت وجود خون باشد، اما تغییر رنگ ادرار دلایل دیگری نیز دارد.

همین‌طور مشاهده بلور یا ذرات در ادرار به‌تنهایی تشخیص قطعی سنگ کلیه نیست. برای مشخص کردن علت، پزشک ممکن است آزمایش ادرار، آزمایش خون و تصویربرداری را درخواست کند.

تشخیص سنگ کلیه کودکان چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص بر اساس مجموعه‌ای از علائم، معاینه، سابقه خانوادگی، آزمایش‌ها و تصویربرداری انجام می‌شود.

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار می‌تواند وجود خون، عفونت و برخی مواد معدنی مرتبط با سنگ را نشان دهد. در بعضی کودکان، بررسی دقیق‌تر ادرار برای اندازه‌گیری مواد سنگ‌ساز و مواد محافظ در برابر تشکیل سنگ نیز لازم است.

آزمایش خون

بر اساس شرایط کودک، ممکن است کلسیم، فسفر، اسیداوریک، کراتینین و سایر شاخص‌های مرتبط با عملکرد کلیه و متابولیسم بررسی شوند. هدف از این آزمایش‌ها فقط پیدا کردن خود سنگ نیست، بلکه شناسایی علت تشکیل آن نیز اهمیت دارد.

سونوگرافی

سونوگرافی معمولاً اولین روش تصویربرداری در کودک مشکوک به سنگ کلیه است. این روش بدون اشعه انجام می‌شود و می‌تواند سنگ‌های کلیوی، انسداد و بعضی مشکلات دستگاه ادراری را نشان دهد.

سی‌تی‌اسکن

سی‌تی‌اسکن می‌تواند سنگ‌های کوچک و برخی سنگ‌های حالب را با دقت بالاتری نشان دهد، اما به دلیل استفاده از اشعه، معمولاً روش اولیه در کودکان نیست. در صورتی که سونوگرافی اطلاعات کافی ندهد یا وضعیت پیچیده باشد، پزشک ممکن است از سی‌تی‌اسکن بدون کنتراست با پروتکل دوز پایین استفاده کند.

آیا همه سنگ‌های کلیه کودکان باید جراحی شوند؟

خیر. درمان به اندازه، محل و نوع سنگ، وجود انسداد، شدت علائم، عفونت و احتمال دفع خودبه‌خودی بستگی دارد.

بعضی سنگ‌های کوچک، به‌ویژه سنگ‌های کوچک حالب، ممکن است بدون عمل دفع شوند. اندازه سنگ یکی از عوامل مهم در احتمال دفع است، اما نمی‌توان برای تمام کودکان یک درصد ثابت ارائه کرد.

در راهنمای انجمن اروپایی اورولوژی، بیشتر سنگ‌های کمتر از ۳ میلی‌متر در کلیه نوزادان ممکن است به‌طور خودبه‌خودی برطرف شوند و در مواردی، میکرولیتیاز نوزادی در صورت نداشتن علامت یا افزایش قابل‌توجه اندازه، تحت نظر گرفته می‌شود. این موضوع به شرایط هر کودک بستگی دارد و نباید به همه سنگ‌های کودکان تعمیم داده شود.

سنگ کلیه و مراجع به پزشک

روش‌های درمان سنگ کلیه کودکان

افزایش مایعات و کنترل درد

در سنگ‌های کوچک و کودکانی که وضعیت پایداری دارند، پزشک ممکن است افزایش مناسب مصرف مایعات، پیگیری و کنترل درد را توصیه کند. مقدار مایع باید متناسب با سن و وضعیت کودک تعیین شود.

درمان دارویی

اگر علت سنگ مشخص باشد، ممکن است برای جلوگیری از تشکیل مجدد آن دارو تجویز شود. برای مثال، در برخی کودکان مبتلا به اختلالات متابولیک، داروهایی مانند سیترات پتاسیم یا تیازیدها ممکن است با نظر متخصص استفاده شوند.

دارو باید بر اساس نوع سنگ و علت زمینه‌ای انتخاب شود و استفاده خودسرانه از داروهای سنگ‌شکن یا داروهای ادرارآور برای کودک مناسب نیست.

سنگ‌شکنی برون‌اندامی

در برخی سنگ‌ها از سنگ‌شکنی با امواج شوک (SWL) استفاده می‌شود. این روش از خارج بدن امواجی ایجاد می‌کند که سنگ را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کند تا دفع آنها آسان‌تر شود.

انتخاب این روش به اندازه، محل و جنس سنگ و شرایط کودک بستگی دارد.

یورتروسکوپی

در یورتروسکوپی، پزشک با استفاده از ابزار باریک از مسیر طبیعی دستگاه ادراری به سنگ دسترسی پیدا می‌کند و می‌تواند آن را خارج یا خرد کند.

این روش یکی از درمان‌های کم‌تهاجمی مهم در کودکان است و در سنگ‌های مناسب می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

نفرولیتوتومی از راه پوست

برای بعضی سنگ‌های بزرگ‌تر یا پیچیده‌تر، ممکن است از PCNL استفاده شود. در این روش، دسترسی مستقیم و کوچکی از پوست به کلیه ایجاد می‌شود تا سنگ خارج یا خرد شود.

جراحی باز امروزه در درمان سنگ کلیه کودکان به‌ندرت لازم می‌شود و معمولاً روش‌های کم‌تهاجمی در اولویت قرار دارند.

تغذیه مناسب برای کودک مبتلا به سنگ کلیه

نوع تغذیه باید بر اساس نوع سنگ و علت تشکیل آن تنظیم شود، اما چند اصل کلی اهمیت دارد.

مصرف مایعات کافی

آب مهم‌ترین نوشیدنی برای پیشگیری از عود سنگ در کودکان است. مقدار مناسب مایعات برای هر کودک یکسان نیست و باید متناسب با سن و شرایط پزشکی او تعیین شود.

کاهش مصرف نمک

مصرف زیاد سدیم می‌تواند خطر تشکیل سنگ‌های کلسیمی را افزایش دهد. کاهش فست‌فود، چیپس، غذاهای بسته‌بندی‌شده، گوشت‌های فرآوری‌شده و خوراکی‌های بسیار شور می‌تواند به کاهش دریافت نمک کمک کند.

کلسیم را خودسرانه حذف نکنید

یکی از اشتباهات رایج، حذف لبنیات و سایر منابع کلسیم از رژیم غذایی کودک مبتلا به سنگ کلیه است.

مصرف مقدار مناسب کلسیم غذایی معمولاً نباید خودسرانه محدود شود. در کودکان مبتلا به سنگ‌های کلسیمی، دریافت کلسیم مورد نیاز از غذا حتی می‌تواند به کاهش جذب اگزالات در روده کمک کند. مکمل کلسیم اما فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک باید مصرف شود.

رژیم غذایی اختصاصی فقط در صورت نیاز

برخی کودکان ممکن است بر اساس نوع سنگ نیاز به محدود کردن اگزالات یا کاهش مصرف پروتئین حیوانی داشته باشند. این محدودیت‌ها باید متناسب با علت بیماری و تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شوند و نباید موجب محدودیت شدید غذایی در کودک شوند.

آیا می‌توان به نوزاد مبتلا به سنگ کلیه آب داد؟

در مورد شیرخوار، باید بین درمان کم‌آبی و توصیه عمومی به مصرف آب تفاوت گذاشت.

نوزاد زیر ۶ ماه که به‌طور انحصاری با شیر مادر تغذیه می‌شود، به‌طور معمول نباید آب دریافت کند؛ حتی در روزهای گرم. شیر مادر آب مورد نیاز او را تأمین می‌کند. در چنین نوزادی، اگر پزشک به دلیل یک وضعیت پزشکی خاص نیاز به مداخله متفاوتی ببیند، باید همان دستور تخصصی اجرا شود.

بنابراین توصیه متن قدیمی مبنی بر دادن آب جوشیده سردشده در فاصله بین شیردهی برای درمان یا پیشگیری از سنگ کلیه، یک توصیه عمومی و قابل استفاده برای شیرخواران نیست.

اگر نوزاد استفراغ، کاهش ادرار یا علائم کم‌آبی دارد، باید توسط پزشک ارزیابی شود و نباید صرفاً با دادن آب در منزل درمان شود.

تعداد پوشک خیس و ارتباط آن با سنگ کلیه

تعداد پوشک خیس می‌تواند یکی از شاخص‌های کلی دریافت مایعات و وضعیت هیدراتاسیون شیرخوار باشد، اما کمتر از ۴ پوشک خیس به‌طور مستقل معیار تشخیص سنگ کلیه نیست.

برای مثال، برای شیرخوارانی که به‌طور انحصاری با شیر مادر تغذیه می‌شوند، حدود ۶ پوشک یک‌بارمصرف خیس یا ۸ پوشک پارچه‌ای در شبانه‌روز را یکی از نشانه‌های دریافت مناسب شیر در کنار رشد مناسب می‌داند. این عدد برای تشخیص سنگ کلیه استفاده نمی‌شود.

اگر مقدار ادرار کودک به‌طور واضح کاهش پیدا کرده، کودک ادرار نمی‌کند یا همراه با کاهش ادرار دچار استفراغ، بی‌حالی، درد یا علائم دیگر شده است، بررسی پزشکی ضروری است.

پیشگیری از سنگ کلیه کودکان

پیشگیری به علت بیماری بستگی دارد، اما برای بسیاری از کودکان موارد زیر اهمیت دارند:

مصرف مایعات کافی طبق توصیه پزشک
کاهش مصرف نمک و غذاهای فرآوری‌شده
محدود کردن نوشیدنی‌های شیرین
داشتن فعالیت بدنی متناسب با سن
حفظ وزن سالم
دریافت کلسیم غذایی کافی و متناسب با سن
بررسی علت متابولیک پس از تشکیل سنگ
درمان عفونت‌های ادراری و مشکلات ساختمانی دستگاه ادراری در صورت وجود
پیگیری منظم در کودکانی که سابقه سنگ داشته‌اند

از آنجا که احتمال عود سنگ در کودکان قابل توجه است، بررسی علت پس از اولین سنگ اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی سنگ کلیه کودک نیاز به مراجعه فوری دارد؟

در صورت وجود درد شدید، استفراغ مکرر، تب و لرز، خون واضح در ادرار، کاهش شدید ادرار یا ناتوانی در ادرار کردن، کودک باید سریع ارزیابی پزشکی شود.

ترکیب انسداد دستگاه ادراری و عفونت می‌تواند وضعیت جدی ایجاد کند و به درمان سریع نیاز داشته باشد. همچنین اگر کودک به دلیل درد یا استفراغ نتواند مایعات کافی دریافت کند، ممکن است نیاز به درمان بیمارستانی و دریافت مایعات و دارو از طریق ورید داشته باشد.

سوالات متداول

شایع‌ترین علت سنگ کلیه در کودکان چیست؟

سنگ کلیه کودکان می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. اختلالات متابولیک، به‌خصوص افزایش دفع کلسیم در ادرار، کم‌آبی، سابقه خانوادگی، رژیم غذایی پرنمک، برخی بیماری‌ها و ناهنجاری‌های دستگاه ادراری از عوامل مهم هستند.

آیا سنگ کلیه در نوزادان هم ایجاد می‌شود؟

بله، هرچند سنگ کلیه در شیرخواران نادرتر است. در نوزادان نارس، نفروکلسی‌نوز نیز ممکن است دیده شود که با سنگ کلیه یکسان نیست و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

بهترین روش تشخیص سنگ کلیه کودکان چیست؟

سونوگرافی معمولاً اولین روش تصویربرداری است، زیرا بدون اشعه انجام می‌شود. در صورت کافی نبودن اطلاعات، ممکن است پزشک از تصویربرداری‌های دیگری مانند سی‌تی‌اسکن کم‌دوز استفاده کند.

آیا سنگ کلیه کودک خودبه‌خود دفع می‌شود؟

بعضی سنگ‌های کوچک می‌توانند خودبه‌خود دفع شوند، اما این موضوع به اندازه و محل سنگ و شرایط کودک بستگی دارد. نمی‌توان برای همه کودکان درصد یا زمان مشخصی تعیین کرد.

آیا کودک مبتلا به سنگ کلیه باید لبنیات و کلسیم را حذف کند؟

خیر. محدود کردن خودسرانه کلسیم غذایی توصیه نمی‌شود و ممکن است حتی در بعضی انواع سنگ‌ها نتیجه نامطلوب داشته باشد. مقدار مناسب کلسیم باید متناسب با سن کودک و نظر پزشک تأمین شود.

آیا مصرف زیاد آب سنگ کلیه را درمان می‌کند؟

آب کافی می‌تواند به رقیق شدن ادرار و عبور برخی سنگ‌های کوچک کمک کند، اما آب به‌تنهایی همه سنگ‌ها را درمان نمی‌کند. سنگ‌های بزرگ، انسداددار یا همراه با عفونت ممکن است به درمان تخصصی نیاز داشته باشند.

آیا شیرخشک باعث سنگ کلیه در نوزاد می‌شود؟

نمی‌توان به‌طور کلی گفت شیرخشک باعث سنگ کلیه می‌شود. عوامل ایجاد سنگ یا رسوب کلسیم در نوزادان متعدد هستند و به شرایط پزشکی، تغذیه، داروها و وضعیت متابولیک بستگی دارند. شیرخشک باید با ترکیب صحیح و مطابق دستور تهیه شود و تغییر نوع یا غلظت آن بدون نظر پزشک مناسب نیست.

جمع‌بندی

سنگ کلیه در کودکان بیماری نسبتاً نادری است، اما می‌تواند از شیرخوارگی تا نوجوانی رخ دهد. عوامل مختلفی مانند کم‌آبی، مصرف زیاد نمک، سابقه خانوادگی، اختلالات متابولیک، بعضی بیماری‌ها، داروها و مشکلات ساختمانی دستگاه ادراری می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

علائم ممکن است از درد پهلو و شکم و خون در ادرار تا بی‌قراری، استفراغ و تغییرات ادراری متفاوت باشد. سونوگرافی معمولاً اولین روش تصویربرداری در کودکان مشکوک به سنگ است و در کنار آزمایش‌های ادرار و خون می‌تواند به تشخیص و پیدا کردن علت کمک کند.

درمان نیز برای همه کودکان یکسان نیست. بعضی سنگ‌های کوچک ممکن است خودبه‌خود دفع شوند، در حالی که سنگ‌های بزرگ، انسدادی یا همراه با عفونت ممکن است به سنگ‌شکنی یا روش‌های کم‌تهاجمی مانند یورتروسکوپی نیاز داشته باشند.

برای پیشگیری از عود، مصرف مایعات کافی، کاهش نمک و غذاهای فرآوری‌شده و حفظ یک رژیم غذایی متعادل اهمیت دارد. محدود کردن خودسرانه کلسیم غذایی نیز توصیه نمی‌شود. در مورد شیرخواران، به‌خصوص زیر ۶ ماه، نباید بدون دستور پزشک آب اضافی به‌عنوان درمان یا پیشگیری از سنگ داده شود.