مفصل ران در کودکان

مفصل ران محل اتصال استخوان لگن به استخوان ران است. سر استخوان ران، که شکلی شبیه توپ دارد، داخل حفره‌ای در استخوان لگن به نام استابولوم قرار می‌گیرد. اطراف این مفصل را کپسول مفصلی، رباط‌ها، تاندون‌ها و عضلات احاطه کرده‌اند.

داخل مفصل نیز لایه‌ای به نام غشای سینوویال وجود دارد که مایع مفصلی تولید می‌کند. التهاب این پوشش، عفونت، آسیب استخوان یا مشکلات ساختاری می‌تواند باعث درد و محدودیت حرکت مفصل ران شود.

آیا درد مفصل ران در کودکان شایع است؟

بله، کودکان نیز ممکن است دچار درد مفصل ران شوند. یکی از شایع‌ترین علل لنگش و درد حاد لگن در کودکان، سینوویت گذرا یا مفصل ران تحریک‌پذیر است. این بیماری معمولاً موقتی است و در بسیاری از موارد طی یک تا دو هفته برطرف می‌شود.

با این حال، هر درد ران یا لنگیدن کودک را نباید به سینوویت گذرا نسبت داد؛ زیرا عفونت مفصل، بیماری پرتس، لغزش سر استخوان ران، شکستگی و برخی بیماری‌های التهابی نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.

درد مفصل ران کودک چگونه خود را نشان می‌دهد؟

علائم بسته به علت درد متفاوت است، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد در کشاله ران، لگن یا جلوی ران
• درد در قسمت خارجی یا پشت لگن
• انتشار درد به ران یا زانو
• لنگیدن هنگام راه رفتن
• کاهش فعالیت یا اجتناب از دویدن و بازی
• محدود شدن حرکت مفصل ران
• دشواری یا ناتوانی در تحمل وزن روی یک پا
• احساس سفتی یا درد هنگام حرکت دادن پا

در کودکان کوچک‌تر، ممکن است کودک نتواند محل درد را به‌درستی توضیح دهد و فقط بهانه‌گیر شود، کمتر راه برود یا از خزیدن و ایستادن خودداری کند.

چرا درد مفصل ران ممکن است در زانو احساس شود؟

یکی از نکات مهم درباره درد مفصل ران در کودکان این است که درد می‌تواند به زانو ارجاع داده شود. بنابراین، کودکی که از درد زانو شکایت دارد اما هم‌زمان لنگ می‌زند، ممکن است در واقع دچار مشکل در مفصل ران باشد.

این نوع انتشار درد در بیماری‌هایی مانند سینوویت گذرا، بیماری پرتس و لغزش سر استخوان ران دیده می‌شود. به همین دلیل پزشک هنگام بررسی درد و لنگش کودک، فقط زانو را بررسی نمی‌کند و مفصل ران و سایر قسمت‌های اندام تحتانی را نیز معاینه می‌کند.

مهم‌ترین علت‌های درد مفصل ران در کودکان چیست؟

سینوویت گذرا یا مفصل ران تحریک‌پذیر

سینوویت گذرا (Transient Synovitis) یکی از شایع‌ترین علل درد حاد مفصل ران و لنگیدن در کودکان است. این بیماری در اثر التهاب موقت پوشش داخلی مفصل ایجاد می‌شود و گاهی پس از یک عفونت ویروسی یا بیماری تنفسی بروز می‌کند.

کودک ممکن است درد یک‌طرفه لگن، ران یا زانو داشته باشد و هنگام راه رفتن لنگ بزند. معمولاً حال عمومی کودک خوب است و علائم طی چند روز تا یک یا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند.

استراحت نسبی و داروی مسکن مناسب کودک، در صورت توصیه پزشک، معمولاً برای کنترل علائم کافی است. فعالیت‌های شدید نیز تا برطرف شدن درد باید محدود شوند. بازگشت درد، بدتر شدن علائم، ایجاد تب یا ناتوانی در تحمل وزن نیازمند ارزیابی مجدد است.

عفونت مفصل ران یا آرتریت سپتیک

آرتریت سپتیک یعنی عفونت داخل مفصل. این بیماری کمتر از سینوویت گذرا شایع است، اما بسیار مهم است و باید سریع تشخیص داده شود.

کودک ممکن است دچار درد شدید و ناگهانی، تب، بی‌حالی، کاهش حرکت مفصل و ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن شود. البته نداشتن تب، به‌تنهایی عفونت مفصل را رد نمی‌کند.

اگر کودک لنگ می‌زند و هم‌زمان حال عمومی خوبی ندارد، تب دارد، حرکت مفصل ران بسیار دردناک است یا نمی‌تواند وزن خود را روی پا بیندازد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.

بیماری پرتس

بیماری پرتس (Legg-Calvé-Perthes disease) اختلالی است که در آن خون‌رسانی سر استخوان ران برای مدتی دچار مشکل می‌شود و استخوان این ناحیه آسیب می‌بیند.

این بیماری بیشتر در کودکان سنین مدرسه دیده می‌شود و معمولاً به‌صورت تدریجی ظاهر می‌شود. لنگیدن، درد هنگام فعالیت و درد در لگن، ران یا زانو از علائم احتمالی آن هستند.

گاهی درد مدتی کمتر می‌شود اما لنگش باقی می‌ماند یا علائم دوباره برمی‌گردند. تشخیص بیماری پرتس بر اساس معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری مانند رادیوگرافی و MRI انجام می‌شود.

لغزش سر استخوان ران

لغزش سر استخوان ران (Slipped Capital Femoral Epiphysis یا SCFE) بیشتر در کودکان و نوجوانان در سنین رشد دیده می‌شود. در این بیماری، سر استخوان ران نسبت به بخش گردنی استخوان جابه‌جا می‌شود.

درد ممکن است در کشاله ران یا لگن احساس شود، اما گاهی کودک فقط از درد ران یا زانو شکایت دارد. لنگیدن، سفتی مفصل ران و قرار گرفتن پا در حالت چرخیده به بیرون نیز ممکن است دیده شود.

این بیماری به‌ویژه در نوجوانی که دچار درد جدید ران یا زانو و لنگش شده است، باید جدی گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. در موارد حاد، کودک ممکن است حتی نتواند روی پای خود وزن بگذارد.

آسیب، کشیدگی یا شکستگی

زمین خوردن، ضربه، فعالیت ورزشی یا سایر آسیب‌ها می‌توانند باعث کشیدگی عضلات و تاندون‌های اطراف لگن یا حتی شکستگی استخوان شوند.

وجود سابقه آسیب، کبودی، تورم، درد موضعی یا شروع ناگهانی درد به دنبال ضربه، احتمال آسیب اسکلتی‌عضلانی را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای بررسی شکستگی یا آسیب استخوانی رادیوگرافی درخواست کند.

دیسپلازی تکاملی مفصل ران

دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) نوعی اختلال در رشد و قرارگیری صحیح مفصل ران است که ممکن است از دوران نوزادی وجود داشته باشد یا در روند رشد مشخص شود.

در نوزادان، معمولاً درد علامت اصلی نیست و ممکن است تغییر در باز شدن یک پا، تفاوت ظاهری پاها یا ناپایداری مفصل دیده شود. در کودکان بزرگ‌تر، بسته به شدت مشکل، لنگش یا تغییر در الگوی راه رفتن ممکن است ایجاد شود.

به همین دلیل، برخی کودکان مبتلا به مشکلات ساختاری مفصل ران ممکن است در ابتدا علامت واضحی نداشته باشند و مشکل هنگام راه رفتن یا در سال‌های بعد آشکار شود.

بیماری‌های التهابی و روماتیسمی

برخی بیماری‌های التهابی مانند آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان می‌توانند مفاصل کودک را درگیر کنند. درد، سفتی مفصل، تورم و محدودیت حرکت ممکن است وجود داشته باشد و گاهی چند مفصل هم‌زمان درگیر می‌شوند.

لنگش طولانی‌مدت، دردهای مکرر یا وجود علائم در چند مفصل نیاز به بررسی پزشکی دارد.

آیا بورسیت می‌تواند باعث درد ران کودک شود؟

بورس‌ها کیسه‌های کوچک حاوی مایع هستند که در اطراف برخی مفاصل قرار دارند و اصطکاک بین بافت‌ها را کاهش می‌دهند. التهاب این کیسه‌ها یا بورسیت می‌تواند باعث درد شود، اما در کودکان، در مقایسه با سینوویت گذرا، آسیب‌ها و بیماری‌های دیگر، علت شایع درد مفصل ران محسوب نمی‌شود.

بنابراین در کودکی که دچار درد ران و لنگش شده است، بهتر است ابتدا علل شایع‌تر و مهم‌تر بر اساس سن و علائم بررسی شوند.

درد مفصل ران در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص علت درد تنها بر اساس محل درد امکان‌پذیر نیست. پزشک معمولاً درباره زمان شروع علائم، بیماری اخیر، تب، آسیب، شدت درد و توانایی کودک برای راه رفتن سؤال می‌کند.

سپس مفصل ران، زانو، پا، ستون فقرات و در صورت نیاز سایر قسمت‌های بدن معاینه می‌شوند. مشاهده نحوه راه رفتن کودک نیز می‌تواند اطلاعات مهمی درباره محل و علت مشکل در اختیار پزشک قرار دهد.

در برخی موارد، هیچ آزمایشی لازم نیست؛ اما بسته به علائم ممکن است رادیوگرافی، سونوگرافی، MRI یا آزمایش خون مانند CRP، ESR و شمارش سلول‌های خونی درخواست شود. وجود مایع در سونوگرافی مفصل ران می‌تواند به تشخیص تجمع مایع کمک کند، اما به‌تنهایی نمی‌تواند سینوویت گذرا را از عفونت مفصل افتراق دهد.

درمان درد مفصل ران کودک چگونه انجام می‌شود؟

درمان کاملاً به علت درد بستگی دارد. برای مثال، در سینوویت گذرا ممکن است استراحت و کنترل درد کافی باشد؛ اما عفونت مفصل به درمان فوری پزشکی و آنتی‌بیوتیک نیاز دارد و برخی مشکلات ارتوپدی مانند SCFE ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشند.

بنابراین نباید بدون مشخص شدن علت، برای کودک دارو، تمرین ورزشی یا محدودیت طولانی‌مدت فعالیت در نظر گرفت.

در صورت تجویز داروی مسکن، مقدار و نحوه مصرف باید متناسب با سن، وزن و شرایط پزشکی کودک و مطابق نظر پزشک یا دستور فرآورده باشد.

چه زمانی درد ران کودک نیاز به مراجعه فوری دارد؟

برخی علائم در کنار درد مفصل ران یا لنگش، نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند:

• کودک ناگهان نمی‌تواند راه برود یا وزن خود را روی پا بیندازد.
• درد شدید یا رو به افزایش است.
• کودک تب دارد یا حال عمومی او خوب نیست.
• مفصل یا اندام متورم، قرمز یا گرم شده است.
• حرکت دادن مفصل ران بسیار دردناک یا محدود شده است.
• درد پس از ضربه قابل توجه ایجاد شده است.
• درد یا لنگش مداوم است یا پس از بهبود دوباره برمی‌گردد.
• کودک به‌طور مکرر دچار لنگش یا درد ران می‌شود.

ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن و وجود تب، به‌ویژه همراه با درد و محدودیت حرکت مفصل، از علائم هشدار مهم هستند و نباید صرفاً به رشد، خستگی یا یک آسیب ساده نسبت داده شوند.

آیا درد مفصل ران کودک همیشه جدی است؟

خیر. بسیاری از موارد، به‌خصوص سینوویت گذرا، موقتی هستند و بدون ایجاد آسیب ماندگار برطرف می‌شوند. اما از آنجا که بعضی بیماری‌های جدی‌تر می‌توانند در ابتدا علائمی مشابه داشته باشند، درد جدید مفصل ران یا لنگیدن کودک باید جدی گرفته شود و در صورت تداوم، تشدید یا وجود علائم هشدار بررسی پزشکی انجام شود.

سوالات متداول

آیا درد زانو در کودک می‌تواند از مفصل ران باشد؟

بله. درد مفصل ران ممکن است به ران یا زانو انتشار پیدا کند. به همین دلیل، در کودکانی که همراه با درد زانو لنگ می‌زنند، بررسی مفصل ران اهمیت دارد.

شایع‌ترین علت درد حاد مفصل ران در کودک چیست؟

سینوویت گذرا یا مفصل ران تحریک‌پذیر یکی از شایع‌ترین علل درد حاد ران و لنگش در کودکان است، اما تشخیص آن باید پس از در نظر گرفتن بیماری‌های مهم‌تر مانند عفونت مفصل انجام شود.

آیا لنگیدن کودک همیشه به معنی مشکل جدی است؟

خیر، اما لنگش نیز نباید نادیده گرفته شود. اگر لنگیدن ناگهانی باشد، کودک نتواند وزن روی پا بگذارد، تب یا بی‌حالی داشته باشد، درد تشدید شود یا علائم طولانی شوند، ارزیابی پزشکی لازم است.

درد مفصل ران کودک بعد از سرماخوردگی به چه علت است؟

یکی از احتمالات، سینوویت گذرا است که در برخی کودکان پس از عفونت ویروسی دیده می‌شود. با این حال، وجود تب بالا، بدحال شدن کودک یا ناتوانی در راه رفتن نیاز به بررسی برای علل جدی‌تر دارد.

جمع‌بندی

درد مفصل ران در کودکان می‌تواند از التهاب موقت مفصل تا آسیب، عفونت و بیماری‌های ارتوپدی ناشی شود. یکی از مهم‌ترین نکات این است که درد ران همیشه در خود ران احساس نمی‌شود و ممکن است کودک آن را در زانو تجربه کند.

سینوویت گذرا یکی از علل شایع و معمولاً موقتی است، اما بیماری‌هایی مانند آرتریت عفونی، بیماری پرتس و لغزش سر استخوان ران نیز می‌توانند با لنگش و درد مشابه شروع شوند. بنابراین در صورت وجود تب، درد شدید، بدحال شدن کودک، محدودیت واضح حرکت یا ناتوانی در تحمل وزن، مراجعه فوری اهمیت دارد.

منابع علمی

Royal Children’s Hospital Melbourne – The limping or non-weight bearing child

NHS – Hip pain in children (irritable hip)

NHS – Septic arthritis

Children’s Hospital of Philadelphia – Legg-Calvé-Perthes disease

Children’s Hospital of Philadelphia – Slipped Capital Femoral Epiphysis

Children’s Hospital of Philadelphia – Developmental Dysplasia of the Hip

American Academy of Orthopaedic Surgeons – Developmental Dysplasia of the Hip: Plain Language Summary

تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۲ مهر ۱۴۰۵ (۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶)