بهترین پستانک نوزاد و کودک؛ راهنمای انتخاب، فواید، مضرات و نکات ایمنی
پستانک می‌تواند برای بعضی نوزادان وسیله‌ای مفید برای آرام شدن و مکیدن غیرتغذیه‌ای باشد؛ اما استفاده از آن برای همه نوزادان ضروری نیست. مهم‌تر از انتخاب یک برند خاص، توجه به ایمنی، اندازه متناسب با سن، ساختار یک‌تکه، جنس مناسب و نحوه استفاده از پستانک است.
در این مطلب بررسی می‌کنیم بهترین پستانک برای نوزاد چه ویژگی‌هایی دارد، چه زمانی می‌توان آن را معرفی کرد، آیا پستانک روی شیردهی یا دندان‌ها اثر می‌گذارد و چگونه باید از آن به‌صورت ایمن استفاده کرد.
بهترین پستانک برای نوزاد چه ویژگی‌هایی دارد؟
هیچ مدل یا برندی را نمی‌توان برای همه نوزادان «بهترین پستانک» دانست. نوزادان از نظر شکل دهان، نحوه مکیدن و میزان پذیرش پستانک با یکدیگر متفاوت هستند.
هنگام انتخاب پستانک بهتر است این ویژگی‌ها را در نظر بگیرید:
- یک‌تکه بودن پستانک برای کاهش خطر جدا شدن قطعات و خفگی
- داشتن محافظ یا سپر پهن و محکم که نتواند کاملاً وارد دهان شود
- وجود سوراخ‌های تهویه روی محافظ
- انتخاب اندازه متناسب با سن و مرحله رشد کودک
- استفاده از نوک پستانک سالم و بدون ترک، پارگی یا تغییر شکل
- ترجیح مدل‌هایی که دستورالعمل شست‌وشو و نگهداری مشخصی دارند
- خرید محصول از برند و فروشنده معتبر و بررسی استانداردهای ایمنی محصول
طبق توصیه‌های ایمنی، پستانک نباید از چند قطعه‌ای ساخته شده باشد که احتمال جدا شدن آنها وجود داشته باشد. همچنین نباید برای خواب به گردن یا لباس نوزاد متصل شود.
آیا استفاده از پستانک برای نوزاد ضروری است؟
خیر.
برخی نوزادان با مکیدن پستانک آرام می‌شوند و برخی دیگر اصلاً آن را نمی‌پذیرند. اگر نوزاد پستانک را دوست ندارد، نباید او را مجبور به استفاده از آن کرد.
گریه نوزاد همیشه به معنی نیاز به مکیدن نیست. گرسنگی، خیس بودن پوشک، گرما یا سرما، خستگی، درد، بیماری و نیاز به تماس و آغوش نیز می‌توانند باعث گریه شوند.
بنابراین پستانک نباید جایگزین تغذیه، تماس والد و کودک یا بررسی علت بی‌قراری شود.
بهترین زمان دادن پستانک به نوزاد چه زمانی است؟
اگر نوزاد با شیر مادر تغذیه می‌شود، بهتر است معرفی پستانک تا زمانی که شیردهی به‌خوبی تثبیت شود به تعویق بیفتد.
تثبیت شیردهی فقط به معنی گذشتن یک تعداد روز مشخص نیست؛ مواردی مانند مکیدن مؤثر، گرفتن صحیح سینه، دریافت کافی شیر و افزایش وزن مناسب نوزاد اهمیت دارند.
به همین دلیل نمی‌توان برای همه نوزادان یک زمان دقیق مانند «حتماً روز ۲۱ یا ۳۰» تعیین کرد.
اگر نوزاد مستقیماً از شیر مادر تغذیه نمی‌کند، محدودیت مربوط به تثبیت شیردهی موضوعیت کمتری دارد و می‌توان پستانک را بر اساس نیاز و شرایط کودک استفاده کرد.
فواید پستانک برای نوزاد چیست؟
۱. کمک به آرام شدن نوزاد
مکیدن غیرتغذیه‌ای می‌تواند برای بسیاری از نوزادان آرام‌کننده باشد و به کاهش بی‌قراری کمک کند.
۲. کمک به خواب
پستانک ممکن است به بعضی نوزادان کمک کند راحت‌تر برای خواب آماده شوند.
همچنین شواهد نشان می‌دهد استفاده از پستانک هنگام خواب شبانه و چرت روزانه با کاهش خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) همراه است.
البته پستانک جایگزین اصول خواب ایمن نیست؛ نوزاد همچنان باید به پشت و روی سطحی صاف و سفت بخوابد.
۳. کمک به کاهش درد در بعضی اقدامات پزشکی
مکیدن غیرتغذایی می‌تواند در برخی اقدامات دردناک کوتاه‌مدت، مانند نمونه‌گیری خون یا بعضی اقدامات پزشکی، به آرام شدن نوزاد کمک کند.
برای اقدامات پزشکی، روش‌های کنترل درد باید بر اساس سن و شرایط نوزاد و نظر کادر درمان انتخاب شوند.
۴. کمک به نوزادان نارس در شرایط خاص
در بعضی نوزادان نارس، مکیدن غیرتغذایی می‌تواند بخشی از برنامه تغذیه و آمادگی برای تغذیه دهانی باشد؛ اما این موضوع باید طبق برنامه تیم پزشکی انجام شود.
آیا پستانک باعث کاهش شیردهی می‌شود؟
این موضوع آن‌قدرها ساده نیست.
مطالعات مشاهده‌ای گاهی ارتباط بین استفاده از پستانک و کوتاه‌تر شدن مدت شیردهی را نشان داده‌اند، اما مطالعات با کیفیت بالاتر چنین رابطه علت و معلولی مشخصی را تأیید نکرده‌اند.
با این حال، اگر نوزاد هنوز در گرفتن سینه، دریافت شیر یا افزایش وزن مشکل دارد، استفاده مکرر از پستانک می‌تواند باعث شود بعضی نشانه‌های گرسنگی دیرتر دیده شوند.
بنابراین در نوزاد شیرخوار بهتر است ابتدا شیردهی به‌خوبی تثبیت شود و پستانک جایگزین وعده شیر نشود.
آیا پستانک به دندان‌های کودک آسیب می‌زند؟
استفاده کوتاه‌مدت در سال‌های ابتدایی معمولاً نگرانی اصلی نیست؛ مدت و شدت استفاده اهمیت بیشتری دارد.
استفاده طولانی‌مدت از پستانک، به‌خصوص بعد از سال‌های ابتدایی زندگی، می‌تواند با افزایش احتمال بعضی مشکلات فکی و دندانی مانند:
- اپن‌بایت قدامی
- کراس‌بایت خلفی
- تغییر در رابطه دندان‌های بالا و پایین
ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل بهتر است از طولانی شدن عادت پستانک جلوگیری شود و برای قطع آن برنامه‌ریزی شود.
انجمن دندان‌پزشکی کودکان آمریکا توصیه می‌کند والدین درباره ترک عادت مکیدن غیرتغذیه‌ای در سال‌های ابتدایی زندگی با دندان‌پزشک کودک مشورت کنند.
آیا پستانک ارتودنسی بهتر است؟
صرفاً عبارت «ارتودنسی» یا «ارتودنتیک» به معنی بی‌ضرر بودن پستانک نیست.
برخی پستانک‌ها با شکل‌هایی طراحی می‌شوند که ادعا می‌شود فشار کمتری بر ساختار دهان وارد می‌کنند، اما شواهد کافی برای اینکه یک شکل خاص پستانک به‌طور قطعی از مشکلات دندانی جلوگیری کند وجود ندارد.
بنابراین هنگام خرید، به جای تمرکز صرف بر واژه «ارتودنسی»، بیشتر به ایمنی، اندازه مناسب، کیفیت ساخت و مدت استفاده توجه کنید.
آیا پستانک باعث عفونت گوش می‌شود؟
استفاده از پستانک با افزایش خطر عفونت گوش میانی ارتباط دارد و این نگرانی به‌خصوص با استفاده طولانی‌تر در سنین بالاتر اهمیت پیدا می‌کند.
به همین دلیل اگر کودک مرتب دچار عفونت گوش می‌شود، بهتر است میزان و زمان استفاده از پستانک با پزشک کودک بررسی شود.
پستانک را چند ساعت در روز می‌توان استفاده کرد؟
یک عدد ثابت مانند «حداکثر ۶ ساعت در روز» برای همه کودکان توصیه استانداردی نیست.
به جای تعیین یک محدودیت ساعتی ثابت، بهتر است پستانک در زمان‌های ضروری استفاده شود و کودک به استفاده مداوم در طول روز وابسته نشود.
به‌خصوص با افزایش سن، بهتر است زمان استفاده از پستانک کاهش پیدا کند و والدین برای ترک آن برنامه داشته باشند.
نکات ایمنی هنگام استفاده از پستانک
برای کاهش خطر خفگی، آسیب یا عفونت:
- قبل و بعد از استفاده، پستانک را طبق دستور سازنده تمیز کنید.
- پستانک را مرتب از نظر ترک، پارگی، تغییر رنگ یا جدا شدن قطعات بررسی کنید.
- پستانک آسیب‌دیده را فوراً تعویض کنید.
- پستانک را با بند، نخ، زنجیر یا طناب به گردن کودک متصل نکنید.
- هنگام خواب، پستانک را به لباس، تخت، پتو یا عروسک وصل نکنید.
- اگر پستانک هنگام خواب از دهان نوزاد افتاد و نوزاد بیدار نشد، لازم نیست دوباره آن را داخل دهانش قرار دهید.
- هرگز پستانک را به عسل، شکر یا مواد شیرین آغشته نکنید.
- پستانک را با مواد غذایی یا داروها مخلوط نکنید مگر اینکه پزشک توصیه کرده باشد.
- از پستانک متناسب با محدوده سنی کودک استفاده کنید.
چگونه پستانک را تمیز کنیم؟
روش تمیز کردن به نوع محصول و دستور کارخانه بستگی دارد. برای بسیاری از پستانک‌ها، شست‌وشو با آب و شوینده مناسب یا استریل کردن طبق دستور سازنده کافی است.
اگر پستانک برای نوزاد کوچک استفاده می‌شود، مخصوصاً در ماه‌های اول، رعایت دقیق دستورالعمل بهداشتی محصول اهمیت بیشتری دارد.
از روش‌هایی که ممکن است به جنس پستانک آسیب بزند استفاده نکنید.
چه زمانی باید پستانک را عوض کنیم؟
اگر نوک پستانک:
- ترک خورده است،
- پاره شده،
- تغییر شکل داده،
- چسبناک یا شکننده شده،
- تغییر رنگ واضح پیدا کرده،
- یا بخشی از آن جدا شده است،
باید تعویض شود.
همچنین بهتر است پستانک بر اساس دستور سازنده و محدوده سنی درج‌شده روی بسته‌بندی تعویض شود.
چگونه کودک را از پستانک بگیریم؟
برای ترک پستانک بهتر است از روش تدریجی و بدون تنبیه استفاده شود.
می‌توانید ابتدا استفاده از پستانک را به زمان خواب محدود کنید و سپس با افزایش سن، زمان استفاده را کاهش دهید.
در کودکان بزرگ‌تر، توضیح ساده، تشویق و جایگزین کردن یک روش آرام‌سازی مانند آغوش، قصه یا روتین آرام قبل از خواب می‌تواند کمک‌کننده باشد.
سرزنش، ترساندن یا تنبیه کودک معمولاً روش مناسبی برای ترک عادت نیست.
بهترین پستانک برای نوزاد کدام است؟
اگر بخواهیم پاسخ کوتاه بدهیم، بهترین پستانک الزاماً گران‌ترین یا معروف‌ترین برند نیست.
یک پستانک مناسب باید:
- اندازه متناسب با سن کودک داشته باشد.
- ساختار ایمن و ترجیحاً یک‌تکه داشته باشد.
- محافظ محکم و دارای سوراخ‌های تهویه داشته باشد.
- سالم و بدون ترک یا پارگی باشد.
- مطابق استانداردهای ایمنی کشور محل خرید باشد.
- کودک آن را به‌راحتی بپذیرد.
- باعث جایگزین شدن تغذیه یا نیازهای اساسی کودک نشود.
بنابراین به جای اینکه یک برند را برای همه نوزادان «بهترین» معرفی کنیم، باید بر اساس ایمنی و نیاز کودک انتخاب انجام شود.
سوالات متداول درباره پستانک نوزاد
آیا پستانک برای نوزاد ضرر دارد؟
استفاده صحیح و محدود از پستانک در بسیاری از نوزادان مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما استفاده طولانی‌مدت می‌تواند خطر برخی مشکلات دندانی و عفونت گوش را افزایش دهد.
آیا نوزاد هنگام خواب می‌تواند پستانک داشته باشد؟
بله. AAP پیشنهاد می‌کند می‌توان هنگام خواب و چرت پستانک را به نوزاد پیشنهاد کرد. اگر پستانک بعد از خواب افتاد، لازم نیست دوباره داخل دهان گذاشته شود.
اگر نوزاد پستانک را قبول نکند چه کنیم؟
او را مجبور نکنید. بعضی نوزادان پستانک را دوست ندارند و نیازی نیست حتماً به آن عادت کنند.
پستانک ارتودنسی بهتر است یا معمولی؟
شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد پستانک‌های ارتودنسی به‌طور قطعی از مشکلات دندانی جلوگیری می‌کنند. ایمنی و مدت استفاده اهمیت بیشتری دارند.
آیا پستانک باعث خرابی دندان می‌شود؟
استفاده طولانی‌مدت و مداوم می‌تواند خطر بعضی ناهنجاری‌های دندانی و فکی را افزایش دهد. هرچه عادت مکیدن طولانی‌تر شود، اهمیت ترک آن بیشتر می‌شود.
آیا می‌توان پستانک را به لباس نوزاد وصل کرد؟
برای خواب خیر. اتصال پستانک به گردن، لباس، تخت یا وسایل دیگر می‌تواند خطر خفگی یا گیرکردن ایجاد کند.
جمع‌بندی
پستانک برای همه نوزادان ضروری نیست، اما در صورت استفاده صحیح می‌تواند به آرام شدن کودک و خواب کمک کند و هنگام خواب با کاهش خطر SIDS همراه است.
برای انتخاب پستانک، به جای تمرکز صرف بر برند یا عنوان «ارتودنسی»، به ایمنی، اندازه مناسب، ساختار یک‌تکه، سلامت پستانک و مدت استفاده توجه کنید.
در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، بهتر است تا تثبیت مناسب شیردهی برای معرفی پستانک صبر شود. همچنین با افزایش سن کودک، استفاده از پستانک باید به‌تدریج محدود شود تا احتمال مشکلات دندانی و وابستگی طولانی‌مدت کاهش پیدا کند.
