ضرورت در آغوش گرفتن نوزاد؛ فواید، تماس پوستی و روش صحیح بغل کردن

در آغوش گرفتن نوزاد یکی از ساده‌ترین راه‌های برقراری ارتباط و ایجاد احساس امنیت و آرامش در روزهای نخست زندگی است. نوزاد از طریق تماس بدنی، صدا، بو و گرمای بدن مراقب با محیط اطراف خود ارتباط برقرار می‌کند و به‌تدریج رابطه عاطفی خود را با والدین و مراقبان شکل می‌دهد.

بغل کردن نوزاد فقط به معنای آرام کردن او هنگام گریه نیست. تماس نزدیک می‌تواند فرصت مناسبی برای برقراری ارتباط، پاسخ دادن به نیازهای نوزاد و تقویت پیوند عاطفی میان والد و کودک فراهم کند.

تماس پوست با پوست نیز شکل ویژه‌ای از تماس نزدیک است که فواید آن به‌خصوص در نوزادان نارس و کم‌وزن به‌خوبی مورد بررسی قرار گرفته است. سازمان جهانی بهداشت در راهنمای به‌روز مراقبت کانگورویی، تماس طولانی و مستقیم پوست با پوست را یکی از اجزای مهم مراقبت از نوزادان نارس و کم‌وزن می‌داند.

البته در آغوش گرفتن نوزاد باید با رعایت اصول ایمنی انجام شود و نباید با خواباندن نوزاد روی مبل، صندلی، تخت والدین یا در آغوش فرد در هنگام خواب اشتباه گرفته شود.

چرا در آغوش گرفتن نوزاد اهمیت دارد؟

ایجاد احساس امنیت و نزدیکی

نوزاد در ماه‌های نخست زندگی برای تنظیم بسیاری از نیازهای خود به مراقب وابسته است. در آغوش گرفتن، صحبت کردن، تماس چشمی و پاسخ دادن به گریه یا علائم گرسنگی، خستگی و ناراحتی، به شکل‌گیری یک رابطه پاسخگو میان نوزاد و مراقب کمک می‌کند.

آکادمی اطفال آمریکا نیز در توصیه‌های مربوط به پیوند عاطفی، تماس نزدیک و به‌ویژه تماس پوست با پوست را یکی از راه‌های ایجاد احساس نزدیکی و امنیت در نوزاد معرفی می‌کند.

کمک به آرام شدن نوزاد

نوزادان ممکن است به دلایل مختلف گریه کنند؛ گرسنگی، خستگی، نیاز به تعویض پوشک، گرما یا سرما، ناراحتی جسمی و نیاز به تماس و آرامش از جمله این دلایل هستند.

بغل کردن، تکان دادن آرام، صحبت کردن با صدای ملایم و تماس پوست با پوست می‌تواند در آرام کردن برخی نوزادان مؤثر باشد. با این حال، گریه همیشه به معنی نیاز به بغل شدن نیست و اگر گریه شدید، غیرمعمول یا طولانی باشد باید احتمال بیماری یا درد نیز در نظر گرفته شود.

آیا بغل کردن نوزاد باعث «بغلی شدن» می‌شود؟

یکی از باورهای قدیمی در بعضی خانواده‌ها این است که اگر هر بار نوزاد گریه کرد او را بغل کنیم، به اصطلاح «بغلی» می‌شود و بعد دیگر نمی‌توان او را از آغوش پایین گذاشت.

این برداشت علمی نیست.

نوزاد در ماه‌های نخست زندگی برای برقراری ارتباط و دریافت مراقبت به بزرگسال وابسته است و پاسخ دادن به نیازهای او به معنای لوس کردن کودک نیست. بغل کردن می‌تواند یکی از روش‌های پاسخ دادن به نیاز نوزاد به آرامش و تماس باشد.

در عین حال، این به معنای آن نیست که والد باید نوزاد را تمام ساعات شبانه‌روز در آغوش نگه دارد. نوزاد به زمان‌هایی برای خواب، تغذیه، حرکت آزادانه و تعامل‌های مختلف نیز نیاز دارد.

هدف، ایجاد تعادل میان پاسخگویی به نیازهای نوزاد و رعایت نیازهای جسمی و ایمنی او است.

آیا می‌توان نوزاد را با گریه کردن تنها گذاشت تا «یاد بگیرد»؟

گریه یکی از مهم‌ترین راه‌های ارتباط نوزاد با مراقب است. نوزاد هنوز نمی‌تواند نیازهای خود را با کلمات بیان کند و از گریه برای اعلام گرسنگی، خستگی، ناراحتی، درد یا نیاز به تماس استفاده می‌کند.

بنابراین، والد نباید گریه نوزاد را صرفاً به عنوان تلاش برای لجبازی یا جلب توجه تفسیر کند.

در ماه‌های نخست، پاسخ دادن به گریه و تلاش برای پیدا کردن علت آن بخش طبیعی مراقبت از نوزاد است.

البته والد نیز ممکن است خسته یا overwhelmed شود. اگر گریه نوزاد باعث شده است احساس کنید کنترل خود را از دست می‌دهید، می‌توانید نوزاد را در یک محل خواب امن، یعنی تخت یا گهواره مناسب و به پشت قرار دهید، چند دقیقه از او فاصله بگیرید و از فرد دیگری کمک بخواهید.

هرگز نوزاد را تکان شدید ندهید.

در آغوش گرفتن چه تأثیری بر رشد نوزاد دارد؟

رشد نوزاد نتیجه مجموعه‌ای از عوامل است؛ تغذیه، خواب، سلامت، تعامل اجتماعی، امنیت، مراقبت پاسخگو و فرصت‌های یادگیری همگی در این فرایند نقش دارند.

در آغوش گرفتن به‌تنهایی باعث افزایش هوش، اعتمادبه‌نفس یا موفقیت آینده کودک نمی‌شود؛ اما بخشی از مجموعه تعامل‌های مثبت میان نوزاد و مراقب است که به ایجاد رابطه و محیط عاطفی حمایت‌کننده کمک می‌کند.

صحبت کردن با نوزاد، نگاه کردن به او، پاسخ دادن به صداهایش، لبخند زدن، نوازش کردن و در آغوش گرفتن، فرصت‌های مختلفی برای تعامل و یادگیری ایجاد می‌کنند.

بنابراین بهتر است به جای اینکه بگوییم «بغل کردن باعث باهوش شدن کودک می‌شود»، بگوییم تماس و تعامل پاسخگو بخشی از محیط حمایتی مورد نیاز برای رشد سالم کودک است.

تماس پوست با پوست چیست؟

تماس پوست با پوست یعنی نوزاد، معمولاً با پوشک، به شکل ایمن روی قفسه سینه برهنه والد قرار گیرد و بدن او با بدن والد تماس مستقیم داشته باشد.

این تماس با «فقط بغل کردن» یکسان نیست و به‌ویژه در مراقبت از نوزادان نارس و کم‌وزن اهمیت ویژه‌ای دارد.

بر اساس راهنمای سازمان جهانی بهداشت، مراقبت کانگورویی برای نوزادان نارس یا کم‌وزن شامل تماس طولانی پوست با پوست و تغذیه با شیر مادر است و می‌تواند به تنظیم دمای بدن، حمایت از شیردهی و بهبود پیامدهای سلامت کمک کند.

فواید تماس پوست با پوست

تماس پوست با پوست می‌تواند به موارد زیر کمک کند:

• حفظ گرمای بدن نوزاد
• حمایت از تنظیم ضربان قلب و تنفس
• آرام‌تر شدن نوزاد
• تقویت پیوند میان نوزاد و والد
• حمایت از شروع و تداوم شیردهی
• فراهم کردن تماس حسی نزدیک با والد

آکادمی اطفال آمریکا نیز تماس پوست با پوست را برای ایجاد نزدیکی، آرامش و حمایت از تنظیم دما و ضربان قلب نوزاد توصیه می‌کند.

آیا پدر هم می‌تواند نوزاد را در آغوش بگیرد و تماس پوست با پوست داشته باشد؟

بله.

تماس نزدیک فقط مخصوص مادر نیست. پدر نیز می‌تواند نوزاد را در آغوش بگیرد و در صورت مناسب بودن شرایط، تماس پوست با پوست برقرار کند.

این موضوع به‌ویژه زمانی مفید است که مادر نیاز به استراحت دارد یا به دلیل شرایط جسمی نمی‌تواند برای مدتی نوزاد را در آغوش بگیرد.

در مراقبت کانگورویی نوزادان نارس و کم‌وزن نیز در صورت فراهم بودن شرایط، پدر یا سایر اعضای خانواده می‌توانند در تماس پوست با پوست مشارکت کنند.

آیا نوزادان نارس بیشتر به تماس پوستی نیاز دارند؟

نوزادان نارس و کم‌وزن گروهی هستند که تماس پوست با پوست برای آنها اهمیت ویژه‌ای دارد.

سازمان جهانی بهداشت در راهنمای سال ۲۰۲۵ خود توصیه می‌کند مراقبت کانگورویی برای نوزادان نارس و کم‌وزن از هرچه سریع‌تر پس از تولد آغاز شود و تا حد امکان برای ساعات طولانی ادامه پیدا کند، البته با توجه به وضعیت بالینی نوزاد و نظر تیم درمان.

در شرایط خاص، مانند نوزادی که به مراقبت‌های ویژه نیاز دارد، نحوه و زمان تماس باید توسط تیم پزشکی تعیین شود.

آیا نوزادی که با شیرخشک تغذیه می‌شود به بغل شدن بیشتری نیاز دارد؟

خیر، نمی‌توان گفت نوزادانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند به‌طور ذاتی به بغل بیشتری نیاز دارند.

اما نوع تغذیه نباید باعث حذف تماس عاطفی و بدنی با نوزاد شود.

هنگام شیر دادن با شیشه نیز بهتر است نوزاد در آغوش و در وضعیت مناسب قرار داشته باشد و والد با او تماس چشمی و ارتباط کلامی برقرار کند.

همچنین شیشه نباید به‌صورت تکیه داده‌شده در تخت یا گهواره در اختیار نوزاد قرار گیرد و نوزاد نباید هنگام تغذیه بدون مراقبت رها شود.

تغذیه با شیشه نیز می‌تواند به یک فرصت مناسب برای ارتباط و ایجاد پیوند میان نوزاد و مراقب تبدیل شود.

روش صحیح در آغوش گرفتن نوزاد چیست؟

نوزاد، به‌خصوص در هفته‌های نخست، هنوز کنترل کافی روی سر و گردن خود ندارد. بنابراین هنگام بلند کردن و بغل کردن او باید از سر، گردن و تنه حمایت شود.

برای بغل کردن ایمن:

1. یک دست را زیر سر و گردن نوزاد قرار دهید.
2. دست دیگر را زیر بدن و باسن او قرار دهید.
3. نوزاد را به‌آرامی به سمت بدن خود نزدیک کنید.
4. هنگام جابه‌جایی، سر و گردن او را ثابت و حمایت‌شده نگه دارید.
5. از حرکات ناگهانی یا تکان دادن نوزاد خودداری کنید.
6. اگر نوزاد در آغوش شما خوابش برد، او را برای خواب به سطح خواب ایمن منتقل کنید.

برای حمل نوزاد در آغوشی یا اسلینگ نیز باید دستورالعمل محصول رعایت شود و راه هوایی نوزاد کاملاً باز بماند.

آیا می‌توان نوزاد را در آغوش خواباند؟

در آغوش گرفتن نوزاد برای آرام کردن او اشکالی ندارد، اما آغوش والد محل خواب ایمن نوزاد محسوب نمی‌شود.

اگر نوزاد در آغوش شما خوابش برد، به‌خصوص اگر خودتان خسته یا خواب‌آلود هستید، باید او را روی سطح خواب مناسب قرار دهید.

آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند نوزاد برای خواب روی پشت، روی سطحی صاف و سفت و بدون بالش، پتوهای شل، اسباب‌بازی یا وسایل نرم قرار گیرد. خوابیدن نوزاد روی مبل یا صندلی نیز خطرناک است.

هرگز هنگام خواب‌آلودگی نوزاد را روی مبل یا صندلی در آغوش نگه ندارید و خودتان نیز همراه او به خواب نروید.

آیا می‌توان نوزاد را به افراد دیگر سپرد تا او را بغل کنند؟

بله، اما با رعایت نکات بهداشتی و ایمنی.

نوزاد می‌تواند با والدین، پدربزرگ و مادربزرگ یا مراقبان قابل اعتماد تعامل داشته باشد و در آغوش آنها قرار بگیرد.

با این حال، هر فردی که نوزاد را در آغوش می‌گیرد باید:

• دست‌های خود را بشوید.
• هنگام حمل نوزاد از سر و گردن او حمایت کند.
• نوزاد را تکان ندهد.
• هنگام در آغوش گرفتن از خوردن، نوشیدن مواد داغ یا فعالیت‌های خطرناک خودداری کند.
• اگر بیمار است، تماس نزدیک با نوزاد را محدود کند و توصیه‌های پزشکی را رعایت کند.

مهم‌تر از تعداد افرادی که نوزاد را بغل می‌کنند، ایمنی و کیفیت مراقبت از او است.

در آغوش گرفتن نوزاد و شیردهی

تماس نزدیک مادر و نوزاد می‌تواند به برقراری ارتباط و شروع یا ادامه شیردهی کمک کند.

تماس پوست با پوست در ساعات نخست پس از تولد نیز از اقدامات مهم مراقبت از نوزاد محسوب می‌شود و می‌تواند به شروع زودتر شیردهی کمک کند. سازمان جهانی بهداشت این تماس را برای نوزادان بدون عارضه در اولین ساعت پس از تولد توصیه می‌کند.

با این حال، نباید نتیجه گرفت که صرفاً بغل کردن، شیردهی را حتماً موفق می‌کند. وضعیت مناسب مادر و نوزاد، گرفتن صحیح پستان و حمایت تخصصی در صورت وجود مشکل نیز اهمیت دارند.

در آغوش گرفتن نوزاد چه تأثیری بر والدین دارد؟

تماس نزدیک با نوزاد می‌تواند برای والد نیز تجربه‌ای لذت‌بخش و آرامش‌بخش باشد و فرصت بیشتری برای شناخت علائم و رفتارهای کودک فراهم کند.

والد به‌تدریج متوجه می‌شود نوزاد چه زمانی گرسنه، خسته، آرام یا ناراحت است و چگونه به صدا، لمس و حرکت پاسخ می‌دهد.

البته والدین ممکن است در هفته‌ها و ماه‌های نخست احساس خستگی، اضطراب یا فشار زیادی داشته باشند. در این شرایط، مراقبت از خود و کمک گرفتن از اطرافیان نیز اهمیت دارد.

والد خسته هم به مراقبت و استراحت نیاز دارد.

نظر دکتر احمدشاه فرهت درباره «بغلی شدن» نوزاد

در متن اصلی این مقاله، دکتر احمدشاه فرهت درباره اصطلاح «بغلی شدن نوزاد» تأکید کرده است که نیاز نوزاد به قرار گرفتن در آغوش والدین را نباید به‌عنوان یک رفتار نادرست یا دردسرساز تلقی کرد.

بر اساس این دیدگاه، نوزاد در ماه‌های نخست زندگی برای دریافت احساس امنیت و آرامش به تماس و نزدیکی والدین نیاز دارد و بغل کردن او نباید صرفاً به دلیل ترس از «بغلی شدن» کنار گذاشته شود.

این دیدگاه با اصول امروزی مراقبت پاسخگو نیز همخوان است؛ با این تفاوت که امروزه بهتر است از بیان‌های مطلق مانند «نوزاد باید تمام ساعات شبانه‌روز در آغوش باشد» استفاده نشود.

نیاز کودک به تماس، آرامش و پاسخگویی باید در کنار نیازهای دیگر او، از جمله خواب ایمن، تغذیه مناسب و فرصت حرکت و تجربه محیط، در نظر گرفته شود.

نکات مهم درباره آرام کردن نوزاد گریان

گریه در ماه‌های نخست زندگی شایع است و معمولاً در هفته‌ها و ماه‌های ابتدایی افزایش پیدا می‌کند. اما والدین نباید هر گریه‌ای را به کولیک نسبت دهند.

هنگام گریه می‌توان ابتدا موارد ساده را بررسی کرد:

• آیا نوزاد گرسنه است؟
• آیا پوشکش نیاز به تعویض دارد؟
• آیا بیش از حد گرم یا سرد است؟
• آیا نیاز به آروغ زدن دارد؟
• آیا خسته یا بیش‌ازحد تحریک شده است؟
• آیا تماس و بغل شدن به آرام شدن او کمک می‌کند؟

اگر گریه شدید، غیرمعمول یا طولانی باشد یا همراه با تب، استفراغ مکرر، بی‌حالی، مشکل تنفسی، کاهش تغذیه یا سایر علائم بیماری باشد، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.

و مهم‌تر از همه، هرگز نوزاد گریان را تکان شدید ندهید.

آیا بغل کردن نوزاد همیشه مفید است؟

در آغوش گرفتن و تماس بدنی در حالت بیداری و هوشیاری، بخش طبیعی و مفیدی از مراقبت از نوزاد است؛ اما ایمنی همیشه اولویت دارد.

برای مثال، اگر والد بسیار خسته است، نباید نوزاد را روی مبل یا صندلی در آغوش بگیرد و احتمال خوابیدن او وجود داشته باشد. همچنین در زمان حمل نوزاد باید سر و گردن او به‌درستی حمایت شود.

اگر نوزاد هنگام تماس پوست با پوست یا بغل کردن خوابش برد، مراقب باید مراقب وضعیت راه هوایی او باشد و برای خواب، نوزاد را روی سطح خواب ایمن قرار دهد.

جمع‌بندی

در آغوش گرفتن نوزاد یکی از ساده‌ترین راه‌های ایجاد تماس، آرامش و نزدیکی میان والد و کودک است. این کار می‌تواند به شکل‌گیری پیوند عاطفی، آرام شدن نوزاد و ایجاد فرصت برای تعامل پاسخگو کمک کند.

تماس پوست با پوست نیز اهمیت ویژه‌ای دارد و برای نوزادان نارس و کم‌وزن، بخشی از مراقبت کانگورویی محسوب می‌شود که فواید مهمی برای تنظیم دما، تنفس، ضربان قلب، تغذیه و سلامت نوزاد دارد.

با این حال، بغل کردن نوزاد به معنی در آغوش نگه داشتن او در تمام ساعات شبانه‌روز نیست و نباید ادعاهای قطعی مانند افزایش هوش یا جلوگیری از لوس شدن را به آن نسبت داد.

مهم‌ترین نکته این است که والد به نیازهای نوزاد پاسخ دهد، او را با آرامش و ایمنی در آغوش بگیرد و در زمان خواب، اصول خواب ایمن را رعایت کند.

منابع علمی

WHO – راهنمای بالینی مراقبت کانگورویی (۲۰۲۵)
WHO – راهنمای والدین برای مراقبت کانگورویی
WHO – مراقبت ضروری اولیه از نوزاد
HealthyChildren – تماس پوست با پوست و مراقبت کانگورویی
HealthyChildren – خواب ایمن نوزاد
HealthyChildren – راه‌های ایجاد پیوند با نوزاد

تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶)