۱۰ کار مهم قبل از زایمان
۱. درباره روند زایمان و تولد نوزاد یاد بگیرید
لازم نیست همه جزئیات پزشکی زایمان را بدانید، اما آشنایی با اتفاقات احتمالی می‌تواند اضطراب ناشی از ناشناخته بودن شرایط را کمتر کند.
درباره مراحل زایمان، انقباض‌ها، روش‌های کنترل درد، زایمان واژینال، سزارین، مراقبت‌های پس از تولد و علائم شروع زایمان مطالعه کنید. کلاس‌های آمادگی زایمان نیز می‌توانند درباره زایمان، شیردهی و مراقبت از نوزاد آموزش بدهند.
همچنین خوب است بدانید که هیچ زایمانی کاملاً قابل پیش‌بینی نیست. ممکن است برنامه اولیه شما با توجه به وضعیت مادر یا نوزاد تغییر کند.
۲. محل زایمان را مشخص کنید
محل تولد نوزاد می‌تواند شامل بیمارستان، مرکز زایمان یا در برخی شرایط زایمان در منزل باشد. انتخاب مناسب به وضعیت بارداری، میزان خطر، دسترسی به مراقبت‌های تخصصی و امکانات محل زندگی بستگی دارد.
اگر بارداری پرخطر است، بارداری چندقلویی دارید، بیماری زمینه‌ای مهم وجود دارد یا احتمال نیاز به مراقبت تخصصی برای مادر یا نوزاد مطرح است، ممکن است بیمارستان مناسب‌تر باشد؛ زیرا دسترسی به متخصص زنان، بیهوشی و مراقبت تخصصی نوزاد وجود دارد.
پیش از تصمیم نهایی، درباره امکانات محل مورد نظر سؤال کنید؛ برای مثال:
- چه روش‌هایی برای کنترل درد وجود دارد؟
- چه کسی هنگام زایمان از شما مراقبت می‌کند؟
- آیا همراه شما می‌تواند در اتاق زایمان حضور داشته باشد؟
- در صورت نیاز به سزارین یا مراقبت ویژه نوزاد چه امکاناتی وجود دارد؟
- مسیر و زمان رسیدن به مرکز درمانی چقدر است؟
۳. یک برنامه زایمان انعطاف‌پذیر تهیه کنید
برنامه زایمان یا Birth Plan یک سند کوتاه است که ترجیحات شما را درباره زایمان با پزشک، ماما و تیم درمان در میان می‌گذارد.
می‌توانید در آن درباره مواردی مانند همراه زایمان، ترجیحات کنترل درد، وضعیت‌های مورد علاقه هنگام زایمان، تماس پوست‌به‌پوست، شروع شیردهی و مراقبت‌های اولیه از نوزاد بنویسید.
اما برنامه زایمان قراردادی قطعی نیست. اگر شرایط مادر یا نوزاد تغییر کند، ممکن است بعضی بخش‌های آن تغییر کنند. بهتر است برنامه خود را پیش از موعد با تیم درمان مرور کنید.
۴. گزینه‌های مراقبت از کودک را از قبل بررسی کنید
اگر بعد از تولد قرار است به محل کار بازگردید یا به کمک فرد دیگری برای مراقبت از نوزاد نیاز دارید، بهتر است بررسی گزینه‌ها را زود شروع کنید.
مهدکودک، مراقب کودک، یکی از اعضای خانواده یا گزینه‌های دیگری که در منطقه شما وجود دارند ممکن است شرایط، هزینه و زمان انتظار متفاوتی داشته باشند.
بهتر است درباره مواردی مانند ساعات مراقبت، تعداد کودکان تحت مراقبت، آموزش مراقبان، نحوه رسیدگی به بیماری کودک و شرایط اضطراری سؤال کنید.
اگر برای ماه‌های نخست به کمک یکی از اعضای خانواده نیاز دارید، از قبل درباره زمان و نوع کمک مورد انتظار گفت‌وگو کنید.
۵. یک پزشک برای مراقبت‌های کودک انتخاب کنید
انتخاب متخصص اطفال یا پزشک کودک پیش از تولد می‌تواند باعث شود پس از بازگشت از بیمارستان، برای پیگیری‌های پزشکی آماده باشید.
هنگام انتخاب پزشک می‌توانید درباره موارد زیر سؤال کنید:
- آیا بیمار جدید می‌پذیرد؟
- مطب چه ساعت‌هایی فعالیت می‌کند؟
- برای بیماری‌های ناگهانی چگونه می‌توان وقت گرفت؟
- در خارج از ساعات کاری چه کسی پاسخ‌گو است؟
- پزشک در کدام بیمارستان‌ها فعالیت دارد؟
- هزینه و پوشش بیمه چگونه است؟
- نگرش پزشک درباره تغذیه، واکسیناسیون و مراقبت‌های پیشگیرانه چیست؟
AAP توصیه می‌کند والدین، در صورت امکان، پیش از تولد با پزشک کودک آشنا شوند و درباره نحوه دسترسی به خدمات و مراقبت‌های پس از تولد سؤال کنند.
۶. اصول مراقبت از نوزاد را یاد بگیرید
روزهای نخست زندگی نوزاد می‌توانند هم شیرین و هم خسته‌کننده باشند. یادگیری چند مهارت پایه پیش از زایمان می‌تواند اعتمادبه‌نفس شما را بیشتر کند.
مهم‌ترین موضوعات عبارت‌اند از:
تغذیه نوزاد
درباره شیردهی، نشانه‌های گرسنگی و سیری، وضعیت مناسب قرار گرفتن نوزاد هنگام تغذیه و اصول تغذیه با شیشه در صورت استفاده از شیرخشک یا شیر دوشیده‌شده یاد بگیرید.
اگر قصد شیردهی دارید، آشنایی با اصول شیردهی و دریافت حمایت از ماما یا مشاور شیردهی می‌تواند مفید باشد.
خواب ایمن
نوزاد باید برای هر خواب به پشت قرار داده شود و سطح خواب او سفت، صاف و مخصوص خواب نوزاد باشد.
AAP توصیه می‌کند فضای خواب نوزاد خالی از بالش، پتوهای شل، عروسک و وسایل نرم باشد. همچنین بهتر است نوزاد در همان اتاق والدین ولی در سطح خواب جداگانه بخوابد و تخت با والدین مشترک نباشد.
تعویض پوشک و حمام
پیش از تولد می‌توانید نحوه تعویض پوشک، مراقبت از پوست و حمام نوزاد را یاد بگیرید. مهم‌ترین اصل در تمام این فعالیت‌ها، تنها نگذاشتن نوزاد روی سطوح بلند مانند میز تعویض است.
مراقبت از بند ناف
درباره مراقبت از بند ناف و زمان مراجعه در صورت قرمزی، تورم، ترشح یا بوی غیرطبیعی از تیم درمانی سؤال کنید.
ویتامین D
نوزادانی که فقط شیر مادر دریافت می‌کنند و بسیاری از نوزادانی که بخشی از تغذیه آن‌ها با شیر مادر است، به مکمل ویتامین D نیاز دارند. CDC و AAP برای نوزادان، ۴۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین D در روز را از روزهای نخست زندگی توصیه می‌کنند؛ جزئیات مصرف باید با پزشک کودک هماهنگ شود.
۷. خانه و فضای خواب نوزاد را آماده کنید
لازم نیست از ماه‌ها قبل یک اتاق کامل و پر از وسایل برای نوزاد آماده کنید. مهم‌تر از ظاهر اتاق، ایمنی آن است.
حداقل یک فضای خواب مناسب برای نوزاد فراهم کنید؛ مانند تخت نوزاد، گهواره یا bassinet که سطحی سفت و صاف داشته باشد.
داخل محل خواب نوزاد نباید بالش، ضربه‌گیر تخت، عروسک، پتوهای شل یا وسایل نرم قرار داشته باشد.
برای تعویض پوشک نیز می‌توانید وسایل ضروری را در دسترس قرار دهید، اما برای استفاده از میز تعویض یا هر سطح مرتفع، نوزاد باید همیشه تحت نظارت مستقیم باشد.
آیا باید از همان ابتدا کل خانه را ایمن کنیم؟
لازم نیست تمام اقدامات ایمنی کودک را پیش از تولد انجام دهید. بعضی موارد مانند محافظت از پریزها، پله‌ها و کابینت‌ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که کودک شروع به حرکت و خزیدن کند.
در عوض، پیش از تولد بهتر است خطرهای فوری مانند وسایل خواب ناایمن، اشیای کوچک قابل بلع و محل نگهداری داروها و مواد شوینده را بررسی کنید.
۸. وسایل ضروری نوزاد را تهیه کنید
برای روزهای نخست، خرید تعداد زیادی وسیله ضروری نیست. بهتر است روی وسایلی تمرکز کنید که واقعاً در هفته‌های اول استفاده می‌شوند.
برخی وسایل کاربردی عبارت‌اند از:
- پوشک و لوازم تعویض
- لباس‌های راحت و متناسب با فصل
- محل خواب ایمن
- حوله و وسایل بهداشت کودک
- صندلی ایمنی خودرو در صورت استفاده از خودرو
- وسایل مورد نیاز برای تغذیه، متناسب با روش تغذیه نوزاد
AAP تأکید می‌کند که پیش از بازگشت نوزاد از بیمارستان باید یک فضای خواب ایمن و در صورت سفر با خودرو، صندلی ایمنی مناسب و نصب‌شده در خودرو آماده باشد.
از خرید وسایل متعدد صرفاً به دلیل تبلیغات یا توصیه‌های غیرتخصصی نیز خودداری کنید.
۹. کیف بیمارستان را از قبل آماده کنید
بهتر است کیف زایمان را چند هفته پیش از موعد احتمالی تولد آماده کنید. NHS پیشنهاد می‌کند این کار حدود ۳ هفته پیش از موعد زایمان انجام شود تا در صورت شروع زودتر زایمان، وسایل ضروری آماده باشند.
وسایل مادر
بسته به قوانین بیمارستان، می‌توانید مواردی مانند لباس راحت، لباس خواب، لوازم بهداشتی، لباس زیر، مدارک پزشکی، تلفن و شارژر، داروهای مصرفی و لباس مناسب برای زمان ترخیص را آماده کنید.
وسایل نوزاد
لباس نوزادی، پوشک، پارچه یا حوله کوچک و لباس مناسب برای ترخیص از جمله وسایل کاربردی هستند.
اگر با خودرو به خانه برمی‌گردید، صندلی ایمنی مناسب نوزاد باید از قبل در صندلی عقب خودرو و رو به عقب نصب شده باشد.
۱۰. خواهر و برادرهای نوزاد را برای ورود عضو جدید خانواده آماده کنید
ورود نوزاد جدید می‌تواند برای کودک بزرگ‌تر تغییر بزرگی باشد. بعضی کودکان خوشحال می‌شوند و بعضی دیگر ممکن است احساس حسادت، نگرانی یا حتی عقب‌گرد موقت در بعضی رفتارها نشان دهند.
پیش از تولد می‌توانید با توجه به سن کودک درباره نوزاد صحبت کنید، کتاب‌هایی درباره خواهر یا برادر جدید بخوانید و او را در بعضی آماده‌سازی‌ها مشارکت دهید.
بهتر است کودک بداند نوزاد احتمالاً زیاد می‌خوابد و گریه می‌کند و برای مراقبت از او زمان زیادی لازم است. در عین حال، به او اطمینان دهید که محبت و توجه والدین نسبت به او با تولد نوزاد از بین نمی‌رود.
پس از تولد نیز اختصاص زمان کوتاه اما منظم برای کودک بزرگ‌تر می‌تواند به سازگار شدن او کمک کند.
یک نکته مهم: برای زندگی بعد از تولد هم برنامه داشته باشید
آمادگی برای نوزاد فقط خرید لباس و شیشه شیر نیست. بهتر است پیش از تولد، درباره کارهای روزمره نیز فکر کنید.
برای مثال:
چه کسی در هفته‌های نخست غذا آماده می‌کند؟
چه کسی در خرید یا کارهای خانه کمک می‌کند؟
در صورت خستگی شدید والدین، چه کسی می‌تواند چند ساعت از آن‌ها حمایت کند؟
اگر مادر نیاز به مراقبت پزشکی پیدا کرد، چه کسی از نوزاد مراقبت می‌کند؟
داشتن یک شبکه حمایتی می‌تواند در دوره انتقال به زندگی با نوزاد بسیار ارزشمند باشد.
چک‌لیست کوتاه قبل از زایمان
پیش از نزدیک شدن به زمان زایمان بهتر است مطمئن شوید:
☐ روند کلی زایمان و علائم شروع آن را می‌شناسید.
☐ محل زایمان و مسیر رسیدن به آن مشخص است.
☐ برنامه زایمان خود را با پزشک یا ماما در میان گذاشته‌اید.
☐ پزشک کودک را انتخاب کرده‌اید.
☐ درباره تغذیه، خواب ایمن و مراقبت‌های پایه نوزاد اطلاعات دارید.
☐ فضای خواب ایمن برای نوزاد آماده است.
☐ وسایل ضروری نوزاد تهیه شده‌اند.
☐ کیف بیمارستان آماده است.
☐ صندلی خودرو، در صورت نیاز، نصب شده است.
☐ برای مراقبت از خواهر و برادرها یا سایر اعضای خانواده برنامه دارید.
☐ فرد یا افرادی را که می‌توانند در هفته‌های نخست کمک کنند، مشخص کرده‌اید.
سوالات متداول
بهترین زمان برای آماده کردن کیف بیمارستان چه زمانی است؟
بهتر است چند هفته پیش از موعد زایمان کیف آماده باشد. NHS پیشنهاد می‌کند این کار حدود سه هفته پیش از موعد انجام شود.
آیا برنامه زایمان باید کاملاً قطعی باشد؟
خیر. برنامه زایمان برای بیان ترجیحات مادر است و ممکن است به دلیل شرایط پزشکی مادر یا نوزاد تغییر کند. بهتر است برنامه پیش از زایمان با تیم درمان مرور شود.
آیا لازم است قبل از تولد متخصص اطفال را انتخاب کنیم؟
انتخاب پزشک کودک پیش از تولد می‌تواند روند مراقبت‌های بعدی را ساده‌تر کند و به والدین فرصت دهد درباره شیوه دسترسی به پزشک، ساعات مطب و مراقبت‌های نوزاد سؤال کنند.
برای خواب نوزاد چه چیزی باید از قبل آماده شود؟
یک سطح خواب سفت و صاف، مانند تخت یا گهواره استاندارد، آماده کنید. نوزاد باید به پشت بخوابد و فضای خواب او بدون بالش، عروسک و سایر وسایل نرم باشد.
آیا نوزاد می‌تواند در اتاق والدین بخوابد؟
بله. AAP توصیه می‌کند نوزاد در اتاق والدین اما در محل خواب جداگانه بخوابد. اشتراک اتاق با والدین با اشتراک تخت متفاوت است.
آیا صندلی خودرو باید قبل از تولد نوزاد آماده شود؟
بله، اگر نوزاد قرار است با خودرو جابه‌جا شود، بهتر است صندلی ایمنی متناسب با نوزاد پیش از تولد تهیه و به‌درستی در صندلی عقب و رو به عقب نصب شود.
آیا باید تمام وسایل نوزاد را پیش از تولد بخریم؟
خیر. بهتر است ابتدا وسایل ضروری مانند محل خواب ایمن، پوشک، لباس، وسایل تغذیه و لوازم بهداشتی مورد نیاز را تهیه کنید و خرید وسایل غیرضروری را به بعد موکول کنید.
آیا باید همه خانه را قبل از تولد کودک ایمن کنیم؟
نیازی نیست تمام اقدامات ایمنی برای سنین بالاتر را از روز اول انجام دهید. فعلاً روی ایمنی خواب، دور نگه داشتن داروها و مواد شوینده و حذف اشیای کوچک و خطرناک تمرکز کنید. با شروع خزیدن و راه رفتن، اقدامات ایمنی بیشتری لازم خواهد بود.
برای نوزاد شیرخوار چه مکملی ممکن است لازم باشد؟
نوزادانی که فقط یا بخشی از تغذیه آن‌ها با شیر مادر است معمولاً به ۴۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین D در روز نیاز دارند. درباره زمان شروع و شکل مناسب مکمل با پزشک کودک مشورت کنید.
چگونه کودک بزرگ‌تر را برای ورود نوزاد آماده کنیم؟
با توجه به سن کودک درباره نوزاد صحبت کنید، از کتاب‌های مناسب استفاده کنید، او را در بعضی آماده‌سازی‌ها مشارکت دهید و درباره تغییرات بعد از تولد صادقانه اما متناسب با سن توضیح دهید. حفظ زمان اختصاصی برای کودک بزرگ‌تر پس از تولد نیز اهمیت دارد.
جمع‌بندی
آماده شدن برای تولد نوزاد به معنی خریدن تعداد زیادی وسیله یا پیش‌بینی تمام اتفاقات آینده نیست. بخش مهم‌تر این آمادگی، یادگیری، برنامه‌ریزی و فراهم کردن محیطی امن برای مادر و نوزاد است.
یاد گرفتن اصول زایمان و مراقبت از نوزاد، انتخاب محل زایمان و پزشک کودک، آماده کردن برنامه زایمان و کیف بیمارستان و فراهم کردن محل خواب ایمن، می‌تواند روزهای نخست پس از تولد را ساده‌تر کند.
همچنین بهتر است پیش از تولد درباره حمایت خانواده، مراقبت از فرزندان بزرگ‌تر و کارهای روزمره بعد از زایمان برنامه داشته باشید.
در نهایت، لازم نیست همه چیز دقیقاً طبق برنامه پیش برود. آمادگی خوب یعنی داشتن اطلاعات و گزینه‌های مناسب، در کنار آمادگی برای تغییر برنامه بر اساس شرایط مادر و نوزاد.
منابع علمی
NHS – Preparing for Labour and Birth
NHS – Choosing Where to Give Birth
NHS – Where to Give Birth: The Options
تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۷ مهر ۱۴۰۵ (۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶)
