دوشیدن شیر مادر با دست؛ روش صحیح، نگهداری و نکات مهم

چرا دوشیدن شیر مادر با دست مهم است؟

دوشیدن شیر مادر با دست مهارتی مفید است که بهتر است مادران شیرده آن را یاد بگیرند. این روش به تجهیزات خاصی نیاز ندارد و می‌تواند در موقعیت‌های مختلف، از جمله زمانی که پستان‌ها بیش از حد پر شده‌اند، مادر و نوزاد موقتاً از یکدیگر جدا هستند یا مادر به هر دلیل به پمپ دسترسی ندارد، کاربرد داشته باشد.

دوشیدن با دست همچنین می‌تواند به تحریک تولید شیر کمک کند و برای جمع‌آوری آغوز در روزهای ابتدایی پس از تولد نیز مفید باشد.

این روش برای بعضی مادران نسبت به پمپ راحت‌تر است و با تمرین، انجام آن آسان‌تر می‌شود. البته استفاده از پمپ دستی یا برقی نیز می‌تواند گزینه مناسبی باشد و انتخاب روش به شرایط مادر، مقدار شیر مورد نیاز، دفعات دوشیدن و راحتی او بستگی دارد.

مزایای دوشیدن شیر مادر با دست

کمک به تخلیه پستان و کاهش احساس پری

اگر پستان‌ها بیش از حد پر و سفت شده باشند، خارج کردن مقداری شیر می‌تواند به نرم‌تر شدن پستان و راحت‌تر شدن گرفتن سینه توسط نوزاد کمک کند.

کمک به حفظ یا افزایش تولید شیر

تخلیه منظم شیر، چه با شیردهی مستقیم و چه با دوشیدن، به بدن پیام می‌دهد که تولید شیر ادامه پیدا کند. در شرایطی که مادر از نوزاد جداست یا می‌خواهد میزان تولید شیر را حفظ کند، برنامه منظم دوشیدن می‌تواند مفید باشد.

امکان ذخیره شیر مادر

شیر دوشیده‌شده را می‌توان در شرایط مناسب در ظرف مخصوص نگهداری کرد تا در زمان دیگری به نوزاد داده شود.

کاربرد در شرایطی که پمپ در دسترس نیست

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های دوشیدن با دست این است که به برق، باتری یا وسیله خاصی نیاز ندارد. بنابراین مادر می‌تواند در سفر، محل کار، هنگام قطع برق یا زمانی که به‌طور ناگهانی از نوزاد جدا شده است نیز از این مهارت استفاده کند.

برای دوشیدن شیر مادر با دست به چه چیزهایی نیاز داریم؟

وسایل زیادی لازم نیست. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

دست‌های تمیز
یک ظرف تمیز و مناسب برای تماس با مواد غذایی، ترجیحاً با دهانه نسبتاً باز
درپوش مناسب برای ظرف در صورت ذخیره شیر
برچسب برای ثبت تاریخ دوشیدن شیر، در صورت نگهداری

برای جمع‌آوری شیر، ظرف باید تمیز باشد. اگر شیر قرار است ذخیره شود، از کیسه‌های مخصوص نگهداری شیر مادر یا ظروف مناسب و دارای درپوش محکم استفاده کنید.

روش صحیح دوشیدن شیر مادر با دست

دست‌ها و ظرف را آماده کنید

پیش از شروع، دست‌ها را با آب و صابون به‌خوبی بشویید.

ظرف جمع‌آوری شیر نیز باید تمیز باشد. در صورت استفاده برای ذخیره شیر، از ظروف شیشه‌ای یا پلاستیکی مناسب مواد غذایی که درپوش محکم دارند یا کیسه‌های مخصوص نگهداری شیر مادر استفاده کنید.

پستان را برای خروج شیر آماده کنید

در یک وضعیت راحت بنشینید و بدن خود را تا حد امکان آرام نگه دارید.

می‌توان پیش از دوشیدن، از کمپرس گرم یا دوش آب گرم استفاده کرد. ماساژ بسیار ملایم پستان نیز ممکن است به جریان شیر کمک کند.

فکر کردن به نوزاد، نگاه کردن به عکس او یا تماس پوست با پوست نیز در بعضی مادران می‌تواند به تحریک رفلکس جاری شدن شیر کمک کند. استرس و تنش ممکن است خروج شیر را دشوارتر کند.

انگشتان را در محل مناسب قرار دهید

شست را بالای هاله پستان و انگشت اشاره و در صورت نیاز انگشت میانی را زیر هاله قرار دهید؛ حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر پشت نوک پستان، نه روی خود نوک پستان.

انگشتان و شست تقریباً شکل حرف C ایجاد می‌کنند.

ابتدا به سمت قفسه سینه فشار دهید

دست را مستقیماً به سمت داخل و قفسه سینه فشار دهید.

سپس بدون کشیدن پوست یا نوک پستان، انگشتان را به‌آرامی به سمت یکدیگر فشار دهید تا بافت پستان در پشت هاله فشرده شود.

فشار دهید، رها کنید و تکرار کنید

حرکت باید به شکل منظم انجام شود:

فشار به سمت قفسه سینه → فشردن ملایم → رها کردن

این حرکت را به صورت ریتمیک تکرار کنید.

ممکن است در ابتدا شیر فوراً خارج نشود. با ادامه دادن آرام و منظم حرکت، جریان شیر شروع می‌شود.

نباید نوک پستان را بکشید، فشار شدید وارد کنید یا انگشتان را روی پوست پستان به سمت نوک پستان بکشید؛ این کار می‌تواند باعث درد و آسیب بافتی شود.

محل انگشتان را تغییر دهید

پس از مدتی، محل شست و انگشتان را در اطراف هاله تغییر دهید تا بخش‌های مختلف پستان تخلیه شوند.

لازم نیست پستان را با فشار زیاد ماساژ دهید. هدف، فشردن ملایم بافت پستان در محل مناسب است.

پس از کاهش جریان شیر در یک پستان، می‌توانید به پستان دیگر بروید و در صورت نیاز دوباره به پستان اول برگردید.

چه کارهایی هنگام دوشیدن شیر نباید انجام داد؟

برای جلوگیری از درد و آسیب پستان:

نوک پستان را نکشید.
پستان را با فشار زیاد نفشارید.
انگشتان را روی پوست پستان به سمت نوک پستان نکشید.
از حرکات مالشی شدید استفاده نکنید.
اگر دوشیدن دردناک است، فشار دست را کمتر کنید و وضعیت انگشتان را اصلاح کنید.

دوشیدن با دست نباید باعث درد قابل توجه یا کبودی پستان شود. اگر مادر مرتباً هنگام دوشیدن درد دارد یا نمی‌تواند شیر را به‌خوبی خارج کند، کمک گرفتن از مشاور شیردهی می‌تواند مفید باشد.

دوشیدن شیر مادر

دوشیدن شیر مادر در روزهای اول بعد از زایمان؛ نکات مهم برای جمع‌آوری آغوز

در روزهای نخست پس از تولد، پستان مقدار کمی آغوز تولید می‌کند. آغوز معمولاً غلیظ و زرد یا طلایی‌رنگ است و اگرچه حجم آن کم است، مواد مغذی و ترکیبات ایمنی مهمی دارد. به همین دلیل، کم بودن مقدار شیر دوشیده‌شده در روزهای اول لزوماً به معنای ناکافی بودن شیر مادر نیست.

دوشیدن با دست می‌تواند برای جمع‌آوری آغوز مفید باشد، زیرا مقدار آغوز در این مرحله معمولاً کم است و ممکن است بخشی از آن هنگام استفاده از پمپ در وسیله باقی بماند. مادر می‌تواند با راهنمایی ماما یا مشاور شیردهی، روش صحیح جمع‌آوری آغوز را یاد بگیرد.

اگر نوزاد نارس، بیمار یا از مادر جدا باشد، ممکن است تیم درمان برنامه مشخصی برای دوشیدن و انتقال شیر به نوزاد ارائه کند. در این شرایط، دفعات دوشیدن باید مطابق برنامه تیم درمان و شرایط مادر و نوزاد تنظیم شود.

چگونه مقدار شیر دوشیده‌شده را افزایش دهیم؟

مقدار شیری که مادر در هر بار دوشیدن به دست می‌آورد، تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و نباید آن را به‌تنهایی معیار کافی بودن شیر دانست. زمان دوشیدن، فاصله از آخرین شیردهی، میزان تخلیه پستان، استرس، خستگی و واکنش بدن مادر به پمپ یا دوشیدن با دست همگی می‌توانند بر مقدار شیر اثر بگذارند.

برای افزایش تولید شیر، مهم‌ترین اصل تحریک و تخلیه مکرر و مؤثر پستان است. اگر نوزاد مستقیماً از پستان شیر نمی‌خورد، مادر معمولاً باید با یک برنامه منظم، متناسب با شرایط نوزاد، شیر را بدوشد.

آرام بودن محیط، تماس با نوزاد، نگاه کردن به عکس او یا استفاده از روش‌هایی که مادر را آرام می‌کنند، ممکن است به جاری شدن شیر کمک کنند. همچنین اطمینان از اندازه مناسب فلنج در پمپ و استفاده صحیح از وسیله اهمیت دارد.

مصرف مقدار زیاد مایعات یا غذاهای خاص به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش شیر نیست. اگر مادر احساس می‌کند تولید شیر کم است، بهتر است ابتدا نحوه شیردهی، دفعات تخلیه پستان و وضعیت رشد و تغذیه نوزاد بررسی شود.

تفاوت دوشیدن شیر مادر با دست و پمپ؛ کدام روش برای مادر مناسب‌تر است؟

هیچ روش واحدی برای همه مادران بهترین نیست. دوشیدن با دست مزیت‌هایی مانند رایگان بودن، قابل استفاده بودن در هر مکان و نیاز نداشتن به وسیله دارد و به‌ویژه برای جمع‌آوری آغوز می‌تواند کاربردی باشد.

پمپ‌های دستی معمولاً برای استفاده گاه‌به‌گاه مناسب هستند، در حالی که پمپ‌های برقی می‌توانند برای مادرانی که نیاز به دوشیدن مکرر دارند، راحت‌تر باشند. انتخاب پمپ باید بر اساس راحتی مادر، دفعات استفاده، مقدار شیر مورد نیاز و شرایط او انجام شود.

مهم‌تر از نوع وسیله، این است که روش دوشیدن باعث درد یا آسیب پستان نشود و وسایل مورد استفاده به‌درستی تمیز و نگهداری شوند. اگر مادر با وجود استفاده از روش مناسب همچنان در دوشیدن شیر مشکل دارد، مشورت با متخصص شیردهی می‌تواند به پیدا کردن علت و انتخاب روش مناسب کمک کند.

آیا استفاده از پمپ دستی مناسب است؟

برخلاف برخی توصیه‌های قدیمی، نمی‌توان گفت همه پمپ‌های دستی کارایی ضعیفی دارند یا استفاده از آنها حتماً باعث آلودگی شیر می‌شود.

پمپ‌های دستی می‌توانند برای دوشیدن شیر مادر مناسب باشند و برای بعضی مادران گزینه‌ای ساده و کاربردی محسوب می‌شوند. مسئله مهم، طراحی مناسب وسیله، تناسب صحیح قطعات با بدن مادر و رعایت دقیق اصول تمیز کردن و نگهداری پمپ است.

اگر پمپ استفاده می‌کنید، قطعاتی که با شیر تماس دارند باید مطابق دستور سازنده شسته و در صورت نیاز ضدعفونی شوند. قطعات و لوله‌های پمپ نیز باید مرتب بررسی شوند و اگر کپک یا آلودگی مشاهده شد، استفاده از آنها متوقف و قطعات لازم تعویض شوند.

بنابراین، دوشیدن با دست و استفاده از پمپ هر دو می‌توانند روش‌های مناسبی باشند و انتخاب آنها به شرایط و ترجیح مادر بستگی دارد.

شیر دوشیده‌شده را چگونه نگهداری کنیم؟

پس از دوشیدن، شیر را در سریع‌ترین زمان ممکن در شرایط مناسب قرار دهید.

طبق راهنمای فعلی CDC، برای شیر تازه دوشیده‌شده، در شرایط معمول:

دمای اتاق، تا حدود ۲۵ درجه سانتی‌گراد: حداکثر ۴ ساعت
یخچال، در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد یا کمتر: حداکثر ۴ روز
فریزر در دمای صفر درجه فارنهایت (حدود منفی ۱۸ درجه سانتی‌گراد) یا پایین‌تر: حدود ۶ ماه برای بهترین کیفیت؛ تا ۱۲ ماه قابل قبول است.

اگر قرار است شیر تا چند روز آینده مصرف نشود، بهتر است آن را زودتر منجمد کنید.

نکات مهم هنگام ذخیره شیر

روی ظرف یا کیسه، تاریخ دوشیدن شیر را ثبت کنید و برای جلوگیری از هدررفت، شیر را در حجم‌های کوچک‌تر ذخیره کنید.

شیر را در قسمت داخلی یخچال یا فریزر، نه درِ آنها، قرار دهید؛ زیرا دمای قسمت داخلی معمولاً پایدارتر است.

اگر شیر تازه دوشیده‌شده قرار است با شیر قبلی ترکیب شود، ابتدا شیر تازه را خنک کنید و سپس با شیر قبلی که از قبل سرد شده است مخلوط کنید. شیر گرم تازه را مستقیماً به شیر سرد یا منجمد اضافه نکنید.

روش صحیح یخ‌زدایی شیر مادر

برای یخ‌زدایی شیر منجمد می‌توان:

آن را از قبل در یخچال قرار داد تا به‌آرامی یخ‌زدایی شود؛
یا ظرف شیر را زیر آب ولرم قرار داد؛
یا ظرف را در یک ظرف آب گرم قرار داد.

شیر مادر را روی اجاق یا در مایکروویو گرم نکنید؛ گرم شدن غیر یکنواخت می‌تواند باعث ایجاد نقاط بسیار داغ و سوختگی دهان نوزاد شود.

شیر مادر پس از یخ‌زدایی چقدر قابل نگهداری است؟

شیر منجمدی که در یخچال یخ‌زدایی شده است، بهتر است حداکثر طی ۲۴ ساعت مصرف شود و نباید دوباره منجمد شود. زمان ۲۴ ساعته از زمانی محاسبه می‌شود که شیر کاملاً یخ‌زدایی شده است.

اگر نوزاد شیر را از بطری خورده و مقداری از شیر باقی مانده است، شیر باقی‌مانده را نباید برای مدت طولانی نگه داشت؛ طبق راهنمای CDC، شیر باقی‌مانده پس از شروع تغذیه باید حداکثر طی ۲ ساعت مصرف شود و پس از آن دور ریخته شود.

آیا شیر مادر را باید حتماً گرم کرد؟

خیر. شیر مادر لزوماً نباید تا دمای خاصی گرم شود. برخی نوزادان شیر خنک یا در دمای اتاق را نیز می‌پذیرند.

اگر قصد گرم کردن شیر را دارید، می‌توان ظرف شیر را در آب گرم قرار داد یا زیر آب گرم گرفت و سپس دمای شیر را قبل از دادن به نوزاد بررسی کرد.

هرگز شیر مادر را در مایکروویو گرم نکنید.

چه زمانی بهتر است از مشاور شیردهی کمک بگیریم؟

اگر مادر با وجود تمرین نمی‌تواند شیر را به‌خوبی بدوشد، هنگام دوشیدن درد مداوم دارد، پستان دچار آسیب یا کبودی می‌شود یا درباره مقدار شیر و روش تغذیه نوزاد نگرانی دارد، بهتر است از پزشک یا مشاور شیردهی کمک بگیرد.

همچنین در صورت وجود علائم غیرمعمول مانند قرمزی شدید، تورم، درد قابل توجه یا تب، ارزیابی پزشکی لازم است.

خلاصه مطالب:

دوشیدن شیر مادر با دست یک مهارت ساده و کاربردی است که می‌تواند برای کاهش پری پستان، حفظ یا افزایش تولید شیر و جمع‌آوری شیر برای تغذیه نوزاد استفاده شود.

برای انجام صحیح آن، دست‌ها را بشویید، در وضعیت راحت قرار بگیرید، انگشتان را چند سانتی‌متر پشت نوک پستان و اطراف هاله قرار دهید و با حرکت فشار به سمت قفسه سینه، فشردن ملایم و رها کردن، شیر را خارج کنید.

از کشیدن نوک پستان و فشار شدید خودداری کنید. پمپ‌های دستی نیز در صورت استفاده صحیح و رعایت اصول بهداشتی می‌توانند گزینه مناسبی باشند.

برای نگهداری شیر تازه دوشیده‌شده، راهنمای فعلی CDC تا ۴ ساعت در دمای اتاق، تا ۴ روز در یخچال و حدود ۶ ماه در فریزر برای بهترین کیفیت را توصیه می‌کند. شیر منجمد را می‌توان در یخچال یا با آب ولرم یخ‌زدایی کرد و نباید در مایکروویو گرم یا دوباره منجمد شود.