اندازه‌گیری دمای بدن کودک؛ روش صحیح گرفتن تب نوزاد و کودک
وقتی پیشانی کودک گرم‌تر از همیشه است، اولین سؤال والدین این است: «آیا کودکم تب دارد؟» لمس پیشانی می‌تواند شما را متوجه گرم شدن بدن کند، اما برای اندازه‌گیری دمای بدن کودک باید از تب‌سنج مناسب استفاده کنید.
برای کودکان زیر پنج سال، تب‌سنج دیجیتال زیر بغل گزینه مناسبی است. در نوزادان زیر چهار هفته نیز روش توصیه‌شده، اندازه‌گیری دما با تب‌سنج دیجیتال در زیر بغل است.
در این راهنما، روش صحیح گرفتن تب نوزاد و کودک، انتخاب تب‌سنج مناسب، اشتباهات رایج و زمان مراجعه به پزشک را توضیح می‌دهیم.
هشدار مهم: اگر شیرخواران زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر دارد، باید بدون تأخیر توسط پزشک ارزیابی شود. اگر کودک سخت نفس می‌کشد، به‌سختی بیدار می‌شود یا تشنج دارد، صرف‌نظر از عدد تب‌سنج، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
دمای طبیعی بدن کودک چند درجه است؟
دمای بدن کودک همیشه یک عدد ثابت نیست. زمان روز، میزان فعالیت، نوع پوشش، محل اندازه‌گیری و روش استفاده از تب‌سنج می‌توانند بر عدد ثبت‌شده اثر بگذارند.
به‌طور کلی، دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب محسوب می‌شود. بااین‌حال، عدد تب‌سنج به‌تنهایی شدت بیماری را مشخص نمی‌کند. هنگام بررسی تب، به موارد زیر هم توجه کنید:
- آیا کودک هوشیار است و مثل همیشه به شما واکنش نشان می‌دهد؟
- آیا شیر یا مایعات کافی می‌خورد؟
- آیا تعداد پوشک‌های خیس یا دفعات ادرار کمتر شده است؟
- آیا تنفس او طبیعی است؟
- آیا بی‌حالی، درد شدید، استفراغ یا بثورات پوستی دارد؟
دمای کمتر از ۳۸ درجه نیز وجود بیماری مهم را به‌طور کامل رد نمی‌کند. اگر حال عمومی کودک نامناسب است، حتی با دمای پایین‌تر نیز باید با پزشک مشورت کنید.
بهترین تب‌سنج برای نوزاد و کودک کدام است؟
نوع تب‌سنج و روش استفاده از آن بر نتیجه اندازه‌گیری اثر می‌گذارد. برای استفاده خانگی، دستگاهی انتخاب کنید که مناسب سن کودک باشد و دستورالعمل آن را بتوانید به‌درستی اجرا کنید.
تب‌سنج دیجیتال زیر بغل
تب‌سنج دیجیتال زیر بغل، انتخاب مناسبی برای اندازه‌گیری دمای بدن کودکان زیر پنج سال است. در نوزادان زیر چهار هفته نیز این روش توصیه می‌شود.
نوک تب‌سنج باید مستقیماً با پوست تماس داشته باشد و بازوی کودک تا پایان اندازه‌گیری کنار بدن نگه داشته شود. قرار دادن دستگاه روی لباس یا جابه‌جا شدن آن می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.
تب‌سنج گوش
تب‌سنج گوش در صورت استفاده صحیح و رعایت محدودیت سنی دستگاه می‌تواند کاربردی باشد. بااین‌حال، قرار دادن نادرست دستگاه، به‌ویژه در گوش کوچک شیرخواران، ممکن است عدد نادرستی نشان دهد.
برای نوزادان زیر چهار هفته، از تب‌سنج دیجیتال زیر بغل استفاده کنید؛ مگر اینکه پزشک روش دیگری را توصیه کرده باشد.
تب‌سنج پیشانی و دستگاه‌های غیرتماسی
فاصله دستگاه از پوست، عرق کردن پیشانی، پوشاندن سر و شرایط محیط می‌توانند بر نتیجه تب‌سنج‌های غیرتماسی اثر بگذارند.
اگر عدد ثبت‌شده با حال کودک همخوانی ندارد، دما را با تب‌سنج دیجیتال زیر بغل بررسی کنید. بااین‌حال، در صورت وجود علائم خطر، اندازه‌گیری مجدد نباید مراجعه به پزشک را به تأخیر بیندازد.
نوارهای تب‌سنج پیشانی برای تصمیم‌گیری درباره تب کودک قابل‌اعتماد نیستند.
تب‌سنج جیوه‌ای
از تب‌سنج شیشه‌ای جیوه‌ای استفاده نکنید. شکستن شیشه و تماس با جیوه می‌تواند خطرناک باشد. تب‌سنج دیجیتال، گزینه ایمن‌تری برای استفاده خانگی است.
روش صحیح اندازه‌گیری دمای بدن کودک از زیر بغل
برای گرفتن تب نوزاد یا کودک با تب‌سنج دیجیتال، مراحل زیر را انجام دهید.
۱. کودک و تب‌سنج را آماده کنید
دست‌هایتان را بشویید و مطمئن شوید نوک تب‌سنج طبق دستور سازنده تمیز است. کودک را در آغوش بگیرید یا در وضعیت راحت و ایمن قرار دهید.
اگر کودک به‌تازگی حمام کرده یا در پتوی ضخیم پیچیده شده است، دمای ثبت‌شده ممکن است موقتاً بالاتر باشد. در صورت مناسب بودن حال عمومی کودک، چند دقیقه صبر کنید و سپس دما را اندازه بگیرید.
۲. نوک تب‌سنج را زیر بغل کودک قرار دهید
تب‌سنج را روشن کنید و نوک آن را در قسمت بالایی زیر بغل قرار دهید تا مستقیماً با پوست تماس داشته باشد، نه با لباس.
۳. بازوی کودک را کنار بدن نگه دارید
بازوی کودک را آرام روی تب‌سنج قرار دهید و کنار بدن نگه دارید. دستگاه نباید هنگام اندازه‌گیری جابه‌جا شود.
۴. تا پایان اندازه‌گیری صبر کنید
طبق دستور سازنده تا شنیدن بوق یا مشاهده علامت پایان اندازه‌گیری صبر کنید. زمان لازم در مدل‌های مختلف تب‌سنج متفاوت است.
۵. عدد، زمان و محل اندازه‌گیری را ثبت کنید
عدد نمایشگر را به همراه زمان و محل اندازه‌گیری یادداشت کنید؛ برای مثال:
دمای زیر بغل: ۳۸ درجه سانتی‌گراد، ساعت ۸ صبح
اگر کودک دارویی دریافت کرده است، نام دارو، مقدار مصرف‌شده و زمان مصرف را نیز ثبت کنید. این اطلاعات هنگام مشورت با پزشک مفید هستند.
۶. تب‌سنج را تمیز و نگهداری کنید
دستگاه را مطابق دستور سازنده تمیز کنید و دور از دسترس کودک قرار دهید. اگر تب‌سنج ضدآب نیست، آن را داخل آب فرو نبرید.
آیا باید به دمای زیر بغل نیم درجه اضافه کنیم؟
خیر. به عدد تب‌سنج زیر بغل به‌طور خودکار نیم درجه یا یک درجه اضافه نکنید.
اختلاف دمای نواحی مختلف بدن همیشه ثابت نیست و نمی‌توان با اضافه کردن یک عدد مشخص، دمای زیر بغل را به دمای دهان یا مقعد تبدیل کرد.
هنگام صحبت با پزشک، همان عدد نمایشگر و محل اندازه‌گیری را گزارش کنید. برای پیگیری تغییرات دما نیز تا حد امکان از یک دستگاه و یک محل ثابت استفاده کنید.
آیا گرفتن تب از دهان یا مقعد برای کودک مناسب است؟
برای کودکان صفر تا پنج سال، اندازه‌گیری دما از راه دهان یا مقعد به‌صورت روتین برای استفاده خانگی توصیه نمی‌شود.
برای اندازه‌گیری خانگی در این گروه سنی، تب‌سنج دیجیتال زیر بغل گزینه مناسبی است. اگر پزشک برای شرایط خاص کودک روش دیگری را توصیه کرده است، طبق آموزش او عمل کنید.
بعد از اندازه‌گیری تب، چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
تصمیم‌گیری درباره تب به سن کودک، دمای ثبت‌شده و علائم همراه بستگی دارد.
نوزادان زیر سه ماه
اگر نوزاد زیر سه ماه دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر دارد، باید بدون تأخیر توسط پزشک ارزیابی شود؛ حتی اگر ظاهراً حال خوبی داشته باشد.
کودکان سه تا شش ماه
اگر کودک سه تا شش ماهه دمای ۳۹ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر دارد، بدون تأخیر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
کودکان بالای شش ماه
در کودکان بالای شش ماه، عدد تب به‌تنهایی شدت بیماری را مشخص نمی‌کند. تنفس، میزان هوشیاری، دریافت مایعات و مقدار ادرار کودک را نیز بررسی کنید.
تب طولانی‌مدت
اگر تب کودک پنج روز یا بیشتر ادامه پیدا کرد، باید توسط پزشک ارزیابی شود.
برای آشنایی با مراقبت‌های خانگی و اقداماتی که هنگام تب کودک لازم است، مقاله وقتی کودکم تب دارد را مطالعه کنید.
علائم خطر همراه با تب کودک
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه فوری پزشکی لازم است:
- دشواری تنفس، ناله هنگام نفس کشیدن یا فرورفتن قفسه سینه
- کبودی لب‌ها یا تغییر غیرعادی رنگ پوست
- خواب‌آلودگی شدید، سخت بیدار شدن یا پاسخ ندادن مثل همیشه
- تشنج، به‌ویژه اولین تشنج کودک
- سفتی گردن
- لکه‌های پوستی که با فشار محو نمی‌شوند
- ناتوانی در شیر خوردن یا نوشیدن
- کاهش واضح ادرار یا تعداد پوشک‌های خیس
- بدتر شدن وضعیت عمومی کودک
در وضعیت‌های اورژانسی با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید.
آیا هر تب بالای ۳۸ درجه به تب‌بر نیاز دارد؟
خیر. هدف مصرف تب‌بر، کاهش ناراحتی کودک است، نه فقط پایین آوردن عدد تب‌سنج.
کودکی که تب دارد اما راحت است و مایعات کافی دریافت می‌کند، لزوماً فقط به‌دلیل عدد تب به دارو نیاز ندارد. بااین‌حال، آستانه‌های مراجعه پزشکی بر اساس سن کودک و علائم همراه همچنان باید رعایت شوند.
اگر کودک درد یا بی‌قراری دارد، انتخاب دارو و مقدار مصرف باید با توجه به سن، وزن و شرایط پزشکی او انجام شود. استامینوفن و ایبوپروفن را بدون مشورت پزشک به‌صورت هم‌زمان یا نوبتی مصرف نکنید.
برای آشنایی با مصرف ایمن داروها، مقاله داروهای تب‌بر و ضد درد کودکان را بخوانید.
پایین آمدن تب پس از مصرف دارو، بیماری مهم را رد نمی‌کند. همچنین تب‌برها نباید با هدف پیشگیری از تشنج ناشی از تب مصرف شوند؛ زیرا از بروز آن جلوگیری نمی‌کنند.
هنگام ثبت دمای کودک چه مواردی را یادداشت کنیم؟
در کنار عدد تب‌سنج، اطلاعات زیر را نیز ثبت کنید:
- زمان شروع تب و ساعت هر اندازه‌گیری
- نوع تب‌سنج و محل اندازه‌گیری
- میزان شیر خوردن یا نوشیدن مایعات
- تعداد پوشک‌های خیس یا دفعات ادرار
- میزان هوشیاری و فعالیت کودک
- علائم همراه مانند سرفه، آبریزش بینی، استفراغ، اسهال یا بثورات پوستی
- نام، مقدار و زمان مصرف داروها
اگر تب با آبریزش یا گرفتگی بینی همراه است، مقاله سرماخوردگی در شیرخواران را درباره مراقبت‌های مناسب و علائم نیازمند مراجعه مطالعه کنید.
اشتباهات رایج در اندازه‌گیری تب کودک
برای کاهش خطای اندازه‌گیری، از انجام کارهای زیر خودداری کنید:
- اعتماد کردن فقط به لمس پیشانی
- قرار دادن تب‌سنج روی لباس
- آزاد گذاشتن بازوی کودک هنگام اندازه‌گیری
- برداشتن زودهنگام تب‌سنج
- اضافه کردن نیم درجه به عدد نمایشگر
- مقایسه مستقیم دمای ثبت‌شده با روش‌های مختلف
- نادیده گرفتن حال عمومی کودک
- اندازه‌گیری مکرر به‌جای توجه به علائم بیماری
- تأخیر در مراجعه به پزشک در صورت وجود علائم خطر
پرسش‌های متداول درباره اندازه‌گیری دمای بدن کودک
بهترین روش گرفتن تب نوزاد چیست؟
برای نوزاد زیر چهار هفته، روش توصیه‌شده استفاده از تب‌سنج دیجیتال زیر بغل است. این روش برای اندازه‌گیری دمای کودکان زیر پنج سال در خانه نیز مناسب است.
آیا دمای ۳۷٫۵ درجه در کودک تب محسوب می‌شود؟
به‌طور کلی، تب از دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد در نظر گرفته می‌شود. بااین‌حال، عدد دما به‌تنهایی برای قضاوت درباره سلامت کودک کافی نیست. اگر کودک بی‌حال است یا علائم نگران‌کننده دارد، با پزشک مشورت کنید.
تب‌سنج دیجیتال چند دقیقه باید زیر بغل بماند؟
مدت اندازه‌گیری به مدل دستگاه بستگی دارد. طبق دستور سازنده عمل کنید و تا شنیدن بوق یا مشاهده علامت پایان اندازه‌گیری منتظر بمانید.
اگر پیشانی کودک داغ باشد ولی تب‌سنج دمای طبیعی نشان دهد، چه کنیم؟
روش استفاده، تماس نوک دستگاه با پوست و عملکرد تب‌سنج را بررسی کنید. اگر کودک حال خوبی دارد، اندازه‌گیری را به‌درستی تکرار کنید.
اگر کودک بی‌حال است، مشکل تنفسی دارد یا خوب شیر نمی‌خورد، عدد طبیعی تب‌سنج نباید مراجعه به پزشک را به تأخیر بیندازد.
آیا لازم است دمای کودک را پشت سر هم اندازه بگیریم؟
معمولاً نیازی به اندازه‌گیری پشت سر هم نیست. حال عمومی، تنفس و دریافت مایعات را زیر نظر داشته باشید و در صورت تغییر وضعیت کودک یا طبق توصیه پزشک، دوباره دما را اندازه بگیرید.
آیا می‌توان تب نوزاد زیر سه ماه را ابتدا با تب‌بر کنترل کرد؟
دمای ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه نیازمند ارزیابی پزشکی بدون تأخیر است. مصرف خودسرانه تب‌بر یا منتظر ماندن برای اثر آن نباید جای مراجعه به پزشک را بگیرد.
جمع‌بندی
برای اندازه‌گیری دمای بدن کودک در خانه، تب‌سنج دیجیتال زیر بغل گزینه مناسبی است؛ به‌ویژه برای کودکان زیر پنج سال. نوک دستگاه را روی پوست زیر بغل قرار دهید، بازوی کودک را کنار بدن نگه دارید و تا پایان اندازه‌گیری صبر کنید.
عدد نمایشگر را بدون اضافه کردن نیم درجه ثبت کنید و هنگام ارزیابی وضعیت کودک، علاوه بر دما به هوشیاری، تنفس، میزان نوشیدن مایعات و تعداد پوشک‌های خیس نیز توجه داشته باشید.
تب ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر سه ماه، تب ۳۹ درجه یا بیشتر در کودک سه تا شش ماه و وجود علائم خطر در هر سنی نیازمند اقدام پزشکی سریع است.
منابع علمی
این مطلب برای آموزش والدین است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
تاریخ آخرین به‌روزرسانی: ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ (۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶)
