شربت دکسترومتورفان برای کودکان؛ مصرف، دوز و نکات ایمنی

دکسترومتورفان داروی ضدسرفه‌ای است که در بعضی فرآورده‌های بدون نسخه وجود دارد. بااین‌حال، شواهد از فایده قابل‌توجه آن برای سرفه ناشی از سرماخوردگی در کودکان پشتیبانی نمی‌کنند و داروهای ترکیبی سرفه و سرماخوردگی ممکن است عوارض یا خطر مصرف بیش‌ازحد داشته باشند. آکادمی اطفال آمریکا داروهای بدون نسخه سرفه و سرماخوردگی را برای کودکان زیر ۴ سال توصیه نمی‌کند؛ FDA نیز مصرف این داروها را برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی‌کند و بسیاری از محصولات روی برچسب خود مصرف زیر ۴ سال را منع کرده‌اند.

برای کودک، دوز را خودسرانه تعیین نکنید و فقط طبق برچسب همان فرآورده و توصیه پزشک یا داروساز عمل کنید. غلظت و ترکیبات شربت‌ها یکسان نیست.

اندازه‌گیری داروی کودک با سرنگ خوراکی مدرج

شربت دکسترومتورفان برای کودکان چیست؟

دکسترومتورفان یا DM یک ماده ضدسرفه است که در بعضی شربت‌های سرفه و سرماخوردگی وجود دارد. این دارو با کاهش رفلکس سرفه عمل می‌کند، اما علت سرفه، مانند سرماخوردگی، آسم، حساسیت یا عفونت تنفسی، را درمان نمی‌کند.

همه شربت‌های دکسترومتورفان یکسان نیستند. غلظت دارو، مواد همراه، پیمانه و دستور مصرف ممکن است بین فرآورده‌ها متفاوت باشد. بنابراین نباید دوز یک شربت را برای محصول دیگری به کار برد.

آیا دکسترومتورفان برای سرفه کودکان مؤثر است؟

برای سرفه ناشی از سرماخوردگی، شواهد قانع‌کننده‌ای درباره فایده قابل‌توجه دکسترومتورفان در کودکان وجود ندارد. این دارو سرماخوردگی را کوتاه نمی‌کند و معمولاً ضرورتی ندارد که هر سرفه‌ای با دارو متوقف شود.

بر اساس راهنمای علائم آکادمی اطفال آمریکا، دکسترومتورفان برای کودکان کم‌سن توصیه نمی‌شود و حتی در کودکان بزرگ‌تر نیز فقط در شرایط خاص، مانند سرفه شدید و مختل‌کننده خواب یا فعالیت، باید با نظر پزشک یا طبق برچسب فرآورده بررسی شود.

دکسترومتورفان از چه سنی مجاز است؟

محدودیت سنی به نوع فرآورده و قوانین برچسب آن بستگی دارد، اما نکات زیر اهمیت دارد:

داروهای بدون نسخه سرفه و سرماخوردگی برای کودکان زیر ۴ سال طبق توصیه آکادمی اطفال آمریکا توصیه نمی‌شوند.
برای کودکان ۴ تا ۶ سال، این داروها فقط با توصیه مستقیم پزشک استفاده شوند.
برای کودکان بالای ۶ سال، مصرف باید دقیقاً مطابق برچسب همان محصول و در صورت نیاز با نظر پزشک یا داروساز باشد.
برای کودکان زیر ۲ سال، هیچ فرآورده‌ای را بدون دستور مستقیم پزشک مصرف نکنید. هشدار FDA درباره داروهای سرفه و سرماخوردگی در این گروه، به‌ویژه برای فرآورده‌های حاوی ضداحتقان یا آنتی‌هیستامین، اهمیت دارد؛ این هشدار را نباید به‌عنوان یک دوز عمومی و مستقل برای همه محصولات دکسترومتورفان تفسیر کرد.
اگر برچسب یک محصول سن خاصی را منع کرده است، همان محدودیت باید رعایت شود؛ حتی اگر محصول دیگری ماده مؤثره مشابه داشته باشد.

دوز شربت دکسترومتورفان کودکان

دوز را نمی‌توان بدون دانستن نام محصول و غلظت آن با اطمینان تعیین کرد. برای نمونه، در یک فرآورده ثبت‌شده با غلظت ۵ میلی‌گرم در ۵ میلی‌لیتر، دستور برچسب چنین است:

کودکان ۲ تا کمتر از ۶ سال: ۵ میلی‌لیتر هر ۴ ساعت
کودکان ۶ تا کمتر از ۱۲ سال: ۱۰ میلی‌لیتر هر ۴ ساعت
کمتر از ۲ سال: مصرف نشود
حداکثر: ۶ نوبت در ۲۴ ساعت

این اعداد فقط مربوط به همان فرآورده و همان غلظت هستند و نباید برای تمام شربت‌های دکسترومتورفان استفاده شوند. بعضی محصولات ممکن است غلظت یا ترکیبات متفاوت داشته باشند.

هنگام مصرف:

فقط از پیمانه یا سرنگ مدرج داخل بسته استفاده کنید.
قاشق خانگی برای اندازه‌گیری مناسب نیست.
از مقدار توصیه‌شده یا فاصله زمانی کوتاه‌تر استفاده نکنید.
داروی بزرگسالان را به کودک ندهید.
دو داروی سرفه و سرماخوردگی را هم‌زمان مصرف نکنید، مگر اینکه پزشک یا داروساز ترکیبات آن‌ها را بررسی کرده باشد.
اگر کودک داروی دیگری مصرف می‌کند، پیش از مصرف دکسترومتورفان از پزشک یا داروساز سؤال کنید.

عوارض احتمالی

عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشد:

خواب‌آلودگی
سرگیجه
تهوع یا استفراغ
ناراحتی معده
بی‌قراری یا گیجی

مصرف بیش‌ازحد می‌تواند باعث خواب‌آلودگی شدید، گیجی، اختلال تعادل، بی‌قراری، توهم، کاهش سطح هوشیاری، تشنج یا مشکلات تنفسی شود.

تداخل‌های مهم دارویی

دکسترومتورفان با بعضی داروها تداخل دارد. مهم‌ترین مورد، مصرف هم‌زمان یا نزدیک به داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز یا MAOI است. طبق برچسب برخی فرآورده‌ها، دکسترومتورفان نباید هنگام مصرف MAOI یا تا دو هفته پس از قطع آن استفاده شود.

برخی داروهای ضدافسردگی و داروهای اثرگذار بر سروتونین نیز ممکن است خطر عوارض مرتبط با افزایش سروتونین را بالا ببرند. این خطر به نوع و ترکیب داروها بستگی دارد؛ بنابراین فهرست کامل داروهای کودک، از جمله داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه و مکمل‌ها، باید به پزشک یا داروساز گفته شود.

علائمی مانند تب، تعریق، لرزش، بی‌قراری شدید، گیجی، سفتی عضلات یا تندشدن ضربان قلب پس از ترکیب داروها نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

در صورت مصرف بیش‌ازحد چه کنیم؟

اگر کودک مقدار زیادی از دارو، داروی بزرگسالان یا مقدار نامشخصی از شربت را مصرف کرده است:

فوراً با اورژانس ۱۱۵ یا مرکز اطلاع‌رسانی داروها و سموم تماس بگیرید.
نام دارو، غلظت، مقدار احتمالی و زمان مصرف را اعلام کنید.
بسته یا شیشه دارو را همراه داشته باشید.
کودک را وادار به استفراغ نکنید.
منتظر بروز علائم نمانید.

روش‌های ایمن‌تر برای کاهش سرفه

در بیشتر سرماخوردگی‌های ساده، اقدامات حمایتی کافی هستند:

به کودک مایعات مناسب بدهید.
برای گرفتگی بینی از قطره یا اسپری سالین استفاده کنید.
در شیرخواران، ترشحات بینی را در صورت نیاز به‌آرامی تخلیه کنید.
برای کودکان بالای یک سال، عسل می‌تواند به کاهش سرفه کمک کند. مقدار معمول پیشنهادی آکادمی اطفال آمریکا حدود ۲ تا ۵ میلی‌لیتر است.
به کودک زیر یک سال عسل ندهید؛ عسل می‌تواند باعث بوتولیسم شیرخواران شود.
کودک را از دود سیگار، قلیان، عطرهای تند و سایر محرک‌های تنفسی دور نگه دارید.
آنتی‌بیوتیک، شربت‌های ترکیبی یا داروهای باقی‌مانده از بیماری قبلی را خودسرانه مصرف نکنید.

مراقبت خانگی از کودک مبتلا به سرفگی از کودک مبتلا به سرفه و سرماخوردگی

چه زمانی کودک باید فوراً ویزیت شود؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:

دشواری تنفس یا تنفس بسیار سریع
فرورفتن پوست بین دنده‌ها یا زیر قفسه سینه
کبودی لب‌ها یا صورت
بی‌حالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
ناتوانی در نوشیدن یا علائم کم‌آبی
خفگی یا وقفه‌های تنفسی
تشنج یا واکنش شدید پس از مصرف دارو

در صورت تب مداوم، خس‌خس، درد قفسه سینه، سرفه‌های حمله‌ای، بدترشدن علائم یا طولانی‌شدن سرفه نیز کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توان به نوزاد دکسترومتورفان داد؟

خیر. به نوزاد یا کودک کم‌سن داروی ضدسرفه را بدون دستور مستقیم پزشک ندهید. برای کودکان زیر ۴ سال، داروهای بدون نسخه سرفه و سرماخوردگی طبق توصیه AAP مناسب مصرف روتین نیستند.

آیا دکسترومتورفان برای سرفه خشک بهتر است؟

دکسترومتورفان ممکن است در بعضی محصولات برای سرفه خشک معرفی شود، اما خشک‌بودن سرفه به‌تنهایی دلیل کافی برای مصرف آن نیست. علت سرفه، سن کودک، شدت علائم و داروهای هم‌زمان باید بررسی شود.

آیا می‌توان دکسترومتورفان را با شربت سرماخوردگی مصرف کرد؟

بدون بررسی ترکیبات، خیر. ممکن است هر دو دارو دکسترومتورفان یا ماده مؤثره دیگری داشته باشند و مصرف هم‌زمان باعث دریافت بیش‌ازحد شود.

برای کودک زیر یک سال برای سرفه چه چیزی مناسب است؟

عسل ممنوع است. معمولاً مراقبت حمایتی مانند سالین بینی، مایعات یا شیر کافی و بررسی علت سرفه اهمیت دارد. در صورت دشواری تنفس، تب یا بی‌حالی، کودک باید توسط پزشک معاینه شود.

نتیجه‌گیری

شربت دکسترومتورفان برای کودکان دارویی مناسب مصرف خودسرانه نیست. برای کودکان زیر ۴ سال توصیه نمی‌شود، در سنین ۴ تا ۶ سال باید فقط با نظر پزشک مصرف شود و برای کودکان بزرگ‌تر نیز دستور برچسب همان فرآورده ملاک است. به دلیل تفاوت غلظت شربت‌ها، ارائه یک دوز عمومی می‌تواند خطرناک باشد. در بسیاری از سرماخوردگی‌ها، مایعات، سالین بینی و عسل برای کودکان بالای یک سال انتخاب‌های مناسب‌تری هستند.