قطره چشمی کلرامفنیکل (کلوبیوتیک) برای کودکان و نوزادان؛ موارد مصرف، دوز و عوارض
خلاصه مطلب
قطره چشمی کلرامفنیکل ۰.۵ درصد (که با نام تجاری قطره کلوبیوتیک نیز شناخته می شود) یک آنتی بیوتیک قوی و موضعی برای درمان عفونت های حاد باکتریایی چشم مانند التهاب ملتحمه (چشم صورتی)، ترشحات چرکی و قی کردن شدید چشم نوزادان و کودکان است. مصرف این قطره برای عفونت های ویروسی بی اثر است و دوره درمان آن نباید بیشتر از ۵ تا ۷ روز طول بکشد. در این مقاله به بررسی جامع تفاوت کلوبیوتیک نیم درصد، جدول زمان بندی مصرف هر چند ساعت، عوارض، نحوه صحیح ریختن قطره در چشم کودک و شرایط نگهداری در یخچال پرداخته ایم.
عفونت های چشمی در میان کودکان و نوزادان به دلیل دست زدن مکرر به چشم ها، مجاری اشک مسدود شده و قرار گرفتن در محیط مهدکودک بسیار شایع است. یکی از سریع ترین و موثرترین داروهای تجویز شده توسط چشم پزشکان و متخصصان اطفال، قطره استریل چشمی کلرامفنیکل است. شناخت نحوه عملکرد و نکات ایمنی این دارو برای جلوگیری از مقاومت باکتریایی اهمیت بالایی دارد.
قطره کلرامفنیکل (کلوبیوتیک) چیست و برای چیست؟
کلرامفنیکل (Chloramphenicol) یک آنتی بیوتیک با طیف اثر گسترده است که مانع از تولید پروتئین های حیاتی در باکتری ها شده و رشد آن ها را به سرعت متوقف می کند.
کاربردهای درمانی اصلی این قطره در کودکان عبارتند از:
- کنژانکتیویت باکتریایی (چشم صورتی): قرمزی شدید سفیدی چشم همراه با ترشحات زرد یا سبز چسبناک که پلک ها را به هم می چسباند.
- عفونت و قی کردن چشم نوزادان: ترشحات چرکی که در ماه های ابتدایی به دلیل تنگی یا انسداد مجرای اشکی ایجاد می شوند (پس از معاینه پزشک).
- پیشگیری از عفونت بعد از آسیب سطحی قرنیه: ورود اجسام خارجی به چشم یا خراشیدگی ملایم قرنیه.
- بلفاریت و التهاب لبه پلک: التهاب های میکروبی لبه پلک و مژه ها.
قطره کلوبیوتیک ۰.۵ درصد یا ۵ درصد؟ اصلاح یک باور غلط
یکی از بیشترین جستجوهای والدین عبارت «قطره کلوبیوتیک ۵ درصد» است. لازم است بدانید:
- غلظت استاندارد قطره های چشمی کلرامفنیکل در ایران و جهان ۰.۵ درصد (نیم درصد) است؛ یعنی ۵ میلی گرم در هر میلی لیتر.
- در اصطلاحات عامیانه گاهی به اشتباه عدد اعشار خوانده نمی شود و آن را ۵ درصد می نامند.
- کلوبیوتیک (Chlobiotic): مشهورترین نام تجاری قطره چشمی کلرامفنیکل در ایران است که توسط شرکت داروسازی سینا دارو تولید می شود. قطره کلوبیوتیک هیچ تفاوتی در فرمولاسیون با کلرامفنیکل ژنریک ندارد و دقیقاً همان دارو است.
نحوه مصرف و فاصله زمانی (قطره کلرامفنیکل چشمی هر چند ساعت؟)
دستور دقیق مصرف توسط پزشک تعیین می شود، اما پروتکل استاندارد درمانی معمولاً به شکل زیر است:
فاصله زمانی در کودکان بالای ۲ سال
- در ۲ روز اول درمان (فاز حاد): ۱ قطره در چشم مبتلا هر ۲ ساعت یک بار (در ساعات بیداری).
- از روز سوم به بعد با کاهش علائم: ۱ قطره در چشم مبتلا هر ۴ تا ۶ ساعت یک بار.
- طول دوره درمان: درمان معمولاً ۵ روز است و حتی پس از ناپدید شدن قرمزی و ترشحات، باید تا ۴۸ ساعت مصرف دارو ادامه یابد تا از بازگشت عفونت جلوگیری شود. اما نباید دوره مصرف بدون دستور مجدد پزشک از ۷ روز فراتر رود.
دوز و شرایط مصرف برای نوزادان زیر ۲ سال
استفاده از قطره کلوبیوتیک برای نوزادان به ویژه زیر ۶ ماه باید صرفاً با تجویز قطعی متخصص اطفال انجام شود. برای نوزادان معمولاً یک قطره، هر ۶ الی ۸ ساعت تجویز می شود تا حداقل جذب سیستمیک در بدن نوزاد صورت گیرد.
آموزش گام به گام چکاندن قطره در چشم کودک ناآرام
ریختن قطره در چشم کودکان اغلب چالش برانگیز است. این مراحل را دقیق دنبال کنید:
۱. ابتدا دستان خود را با آب و صابون ضدعفونی کنید.
۲. با یک گاز استریل آغشته به آب جوشیده ولرم، قی و ترشحات چسبیده به مژه های کودک را از گوشه داخلی به سمت خارج چشم تمیز کنید.
۳. کودک را به پشت بخوابانید.
۴. پلک پایین چشم کودک را به آرامی به سمت پایین بکشید تا یک فضای کیسه ای کوچک زیر چشم باز شود.
۵. بدون این که نوک قطره چکان با مژه یا کره چشم تماس پیدا کند، یک قطره در فضای پلک پایینی بچکانید.
۶. از کودک بخواهید چند ثانیه چشم را ببندد. با گوشه دستمال تمیز گوشه داخلی چشم (کنار بینی) را حدود یک دقیقه فشار ملایم دهید تا از ورود قطره به مجرای اشکی و گلو و ایجاد طعم تلخ در دهان جلوگیری شود.
جدول خلاصه دستور مصرف و تفاوت سنی
| گروه سنی | دوز مصرف در هر نوبت | فواصل زمانی استاندارد | حداکثر طول دوره درمان |
|---|---|---|---|
| نوزادان زیر ۲ سال | ۱ قطره | هر ۶ تا ۸ ساعت (طبق نظر پزشک) | ۵ روز |
| کودکان بالای ۲ سال | ۱ تا ۲ قطره | ۲ روز اول هر ۲ ساعت، سپس هر ۴ الی ۶ ساعت | ۵ تا ۷ روز |
| نوجوانان و بزرگسالان | ۱ تا ۲ قطره | هر ۴ ساعت | ۷ روز |
عوارض قطره کلرامفنیکل چشمی و موارد خطر
قطره های موضعی چشم جذب خونی بسیار ناچیزی دارند، با این حال احتمال بروز عوارض زیر وجود دارد:
عوارض خفیف و شایع
- احساس سوزش ملایم و موقت بلافاصله پس از ریختن قطره.
- تاری دید گذرا به مدت چند دقیقه بعد از مصرف.
- حس کردن طعم تلخ در انتهای دهان و گلو به دلیل ورود مقدار کمی از دارو به مجرای بینی.
عوارض نادر اما جدی (نیازمند قطع فوری)
- ایجاد ورم شدید در پلک، ترشح بیشتر یا کهیر و بثورات خارش دار اطراف چشم.
- بروز علائم حساسیت مفرط دارویی.
- هشدار در نوزادان نارس: قطره کلرامفنیکل نباید بدون نظارت مستقیم در نوزادان بسیار کم وزن مصرف شود زیرا سیستم سم زدایی کبدی نوزاد کامل نیست.
شرایط نگهداری: آیا قطره کلوبیوتیک یخچالی است؟
- قبل از باز کردن و حین مصرف: قطره کلوبیوتیک (کلرامفنیکل) باید حتماً درون یخچال در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی گراد نگهداری شود و از یخ زدگی محافظت گردد.
- ماندگاری پس از باز شدن: پس از باز کردن پلمپ درپوش ظرف، این قطره حداکثر تا ۳۰ روز (یک ماه) قابل استفاده است و پس از گذشت یک ماه، حتی اگر ظرف پر باشد، باید به دلیل خطر آلودگی میکروبی دور ریخته شود.
- دارو را دور از تابش مستقیم نور خورشید نگهداری کنید.
پماد چشمی کلوبیوتیک ۱ درصد چه کاربردی دارد؟
علاوه بر قطره، شکل پماد چشمی کلرامفنیکل ۱ درصد نیز در داروخانه ها موجود است:
- پماد چشمی به دلیل ماندگاری طولانی تر، معمولاً شب ها قبل از خواب داخل پلک کودک قرار داده می شود تا در طول خواب شبانه اثر آنتی بیوتیکی حفظ شده و صبح ها پلک های کودک به هم نچسبد.
- استفاده هم زمان از قطره در طول روز و پماد در شب طبق نظر پزشک رایج است.
سوالات متداول والدین
آیا می توان برای قرمزی ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی از کلوبیوتیک استفاده کرد؟
خیر. قرمزی چشم ناشی از آلرژی فصلی یا ویروس سرماخوردگی نیازی به آنتی بیوتیک ندارد و مصرف کلرامفنیکل در این موارد اثری نداشته و تنها خطر مقاومت دارویی ایجاد می کند.
شرکت های تولیدکننده قطره کلرامفنیکل در ایران کدامند؟
شرکت های داروسازی سینا دارو (با برند معروف کلوبیوتیک)، تهران شیمی، خوارزمی و داروسازی اکسیر از تولیدکنندگان اصلی این قطره هستند.
اگر یک نوبت مصرف قطره فراموش شد چه باید کرد؟
به محض یادآوری قطره را بچکانید؛ اما اگر نزدیک به زمان نوبت بعدی است، دوز فراموش شده را رها کنید و طبق برنامه عادی پیش بروید. هرگز دو قطره هم زمان نچکانید.
