نوزاد از چند ماهگی اشیا را می‌گیرد؟ جدول رشد مهارت گرفتن اشیا
خلاصه مطلب
بیشتر نوزادان از حدود ۴ ماهگی می‌توانند اسباب‌بازی را وقتی در دستشان قرار می‌دهید نگه دارند و از حدود ۶ ماهگی برای برداشتن وسیله مورد علاقه‌شان دست دراز می‌کنند. در ۹ ماهگی معمولاً می‌توانند اشیا را از یک دست به دست دیگر منتقل کنند و تا حدود یک‌سالگی، اشیای کوچک را با کمک انگشت شست و اشاره بردارند. این سنین تقریبی هستند و تفاوت فردی، تولد زودرس و فرصت تمرین می‌تواند بر زمان دستیابی به این مهارت‌ها تأثیر بگذارد. اگر نوزاد به اشیا دست دراز نمی‌کند، از یک دست کمتر استفاده می‌کند یا مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
نوزاد از چند ماهگی اشیا را می‌گیرد؟
نوزادان معمولاً گرفتن اشیا را به‌صورت ناگهانی یاد نمی‌گیرند؛ این مهارت به‌تدریج و هم‌زمان با رشد بینایی، کنترل دست‌ها و هماهنگی چشم و دست شکل می‌گیرد.
در ماه‌های نخست، نوزاد بیشتر دست‌هایش را تکان می‌دهد، انگشتان خود را باز و بسته می‌کند و به‌طور اتفاقی به اسباب‌بازی‌ها ضربه می‌زند. با بهتر شدن کنترل عضلات، ابتدا شیئی را که در دستش گذاشته‌اید نگه می‌دارد و بعد یاد می‌گیرد برای رسیدن به وسیله مورد علاقه‌اش دست دراز کند.
به‌طور معمول:
- در حدود ۴ ماهگی، نوزاد می‌تواند اسباب‌بازی را که در دستش می‌گذارید نگه دارد.
- در حدود ۶ ماهگی، برای گرفتن اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش دست دراز می‌کند.
- در حدود ۹ ماهگی، شیء را از یک دست به دست دیگر منتقل می‌کند.
- در حدود ۱۲ ماهگی، می‌تواند بعضی اشیای کوچک را با انگشت شست و اشاره بردارد.
این بازه‌ها معیارهای کلی رشد هستند و قرار نیست همه نوزادان دقیقاً در یک روز یا یک ماه به این مهارت‌ها برسند.
جدول مراحل رشد گرفتن اشیا در نوزادان
| سن تقریبی | مهارتی که ممکن است مشاهده کنید |
|---|---|
| تولد تا ۲ ماهگی | باز و بسته کردن دست‌ها، حرکت دادن دست‌ها و گرفتن بازتابی انگشت |
| حدود ۳ ماهگی | نگاه کردن به دست‌ها، ضربه زدن به اسباب‌بازی و تلاش برای لمس اشیا |
| حدود ۴ ماهگی | نگه داشتن اسباب‌بازی‌ای که در دست نوزاد قرار می‌دهید |
| حدود ۵ ماهگی | گرفتن اشیای بزرگ با کف دست و نزدیک کردن آن‌ها به بدن |
| حدود ۶ ماهگی | دست دراز کردن برای اسباب‌بازی و گرفتن ارادی آن |
| حدود ۷ تا ۸ ماهگی | نگه داشتن بهتر اسباب‌بازی، تکان دادن آن و ضربه زدن به اشیا |
| حدود ۹ ماهگی | انتقال شیء از یک دست به دست دیگر و رها کردن یا انداختن عمدی اشیا |
| حدود ۱۰ تا ۱۱ ماهگی | برداشتن اشیای کوچک با کمک انگشتان و تلاش برای استفاده از انگشت شست و اشاره |
| حدود ۱۲ ماهگی | برداشتن تکه‌های کوچک غذا یا اشیای مناسب با حرکتی شبیه پنس‌گریپ |
این مهارت‌ها ممکن است کمی زودتر یا دیرتر ظاهر شوند. مهم‌تر از مقایسه نوزاد با کودکان دیگر، بررسی روند رشد خود او و پیشرفت تدریجی مهارت‌هاست.
نوزاد از چه سنی دست‌های خودش را می‌شناسد؟
شناخت دست‌ها یک مهارت مشخص با زمان دقیق نیست، بلکه در چند مرحله شکل می‌گیرد. بسیاری از نوزادان از حدود ۲ تا ۴ ماهگی شروع می‌کنند بیشتر به دست‌های خود نگاه کنند. ممکن است دست‌ها را جلوی صورت نگه دارند، انگشتانشان را حرکت دهند یا دست خود را به دهان ببرند.
با گذشت زمان، نوزاد متوجه می‌شود که می‌تواند با دست‌هایش به اشیا دست بزند و آن‌ها را حرکت دهد. نشانه‌های رشد آگاهی از دست‌ها عبارت‌اند از:
- نگاه کردن طولانی‌تر به انگشتان
- باز و بسته کردن دست‌ها
- نزدیک کردن دست‌ها به یکدیگر
- بردن دست به دهان
- تلاش برای لمس صورت یا اسباب‌بازی
- دست دراز کردن به سمت اشیای جذاب
- گرفتن و تکان دادن جغجغه یا اسباب‌بازی
اگر نوزاد گاهی دست‌هایش را نگاه نمی‌کند، به‌تنهایی نشانه مشکل نیست. رشد نوزاد باید به‌صورت مجموعه‌ای از مهارت‌ها بررسی شود، نه فقط بر اساس یک رفتار منفرد.
نوزاد از چه ماهی اشیا را به دهان می‌برد؟
به دهان بردن اشیا معمولاً از حدود ۳ تا ۶ ماهگی بیشتر دیده می‌شود و در نیمه دوم سال اول زندگی ممکن است افزایش پیدا کند. نوزاد از طریق دهان، دست و چشم محیط اطراف خود را کشف می‌کند. بنابراین، بردن اسباب‌بازی یا دست به دهان در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از رشد است.
به دهان بردن اشیا با بلعیدن آن‌ها یکسان نیست. نوزاد ممکن است وسیله‌ای را بمکد یا گاز بگیرد، اما والدین باید مراقب باشند هیچ شیء کوچک یا جداشدنی در دسترس او نباشد.
اشیایی که نباید در دسترس نوزاد باشند
- باتری‌های سکه‌ای
- آهن‌ربا
- سکه
- دکمه
- درپوش خودکار
- قطعات کوچک اسباب‌بازی
- مهره و تسبیح
- بادکنک و قطعات بادکنک پاره‌شده
- تکه‌های سفت و گرد غذا
- اسباب‌بازی‌هایی با قطعات جداشدنی
- سیم، بند بلند یا روبان
هر اسباب‌بازی باید متناسب با سن نوزاد باشد و قطعات آن به‌راحتی جدا نشوند. اسباب‌بازی را مرتب بررسی کنید؛ ترک‌خوردگی، پارگی یا شل شدن قطعات می‌تواند خطرناک باشد.
چرا نوزاد اشیا را نمی‌گیرد؟
اگر نوزاد هنوز اشیا را نمی‌گیرد، ابتدا باید سن او، روند کلی رشد و نوع مهارتی را که انتظار دارید در نظر بگیرید. بعضی نوزادان ابتدا دیرتر دست دراز می‌کنند، اما در ماه‌های بعد پیشرفت سریعی دارند.
دلایل احتمالی دیرتر ظاهر شدن این مهارت عبارت‌اند از:
تفاوت طبیعی بین نوزادان
نوزادان با سرعت یکسان رشد نمی‌کنند. ممکن است یک نوزاد در ۵ ماهگی اسباب‌بازی را بگیرد و نوزاد دیگری چند هفته بعد این مهارت را نشان دهد.
تولد زودرس
در نوزادان نارس، بهتر است نقاط عطف رشد با استفاده از سن اصلاح‌شده بررسی شود. سن اصلاح‌شده با کم کردن تعداد هفته‌هایی که نوزاد زودتر از موعد متولد شده از سن واقعی او محاسبه می‌شود.
برای مثال، اگر نوزادی ۸ هفته زودتر از موعد متولد شده باشد و اکنون ۶ ماه از تولدش گذشته باشد، سن اصلاح‌شده او حدود ۴ ماه در نظر گرفته می‌شود. درباره نوزادان نارس، معمولاً تا ۲ سالگی استفاده از سن اصلاح‌شده برای ارزیابی رشد توصیه می‌شود.
فرصت کم برای بازی روی زمین
نوزاد برای تقویت هماهنگی چشم و دست به فرصت کافی برای حرکت و بازی نیاز دارد. اگر بیشتر زمان بیداری خود را در صندلی، تاب، کریر یا وسایل محدودکننده حرکت بگذراند، فرصت دست دراز کردن و گرفتن اشیا کمتر می‌شود.
مشکل بینایی یا هماهنگی چشم و دست
برای گرفتن یک شیء، نوزاد باید بتواند آن را ببیند، حرکتش را دنبال کند و دست خود را به سمت آن هدایت کند. اگر نوزاد اشیا را دنبال نمی‌کند یا به آن‌ها نگاه نمی‌کند، این موضوع باید با پزشک مطرح شود.
تفاوت قدرت یا حرکت دو دست
گاهی نوزاد به دلیل ناراحتی، آسیب، ضعف عضلانی یا محدودیت حرکتی از یک دست کمتر استفاده می‌کند. استفاده نکردن واضح از یک دست، به‌ویژه اگر مداوم باشد، نیازمند بررسی پزشکی است.
تأخیر حرکتی یا مشکلات عصبی‌عضلانی
شل بودن یا سفتی غیرطبیعی عضلات، دشواری در کنترل سر و تنه، مشت بودن مداوم دست‌ها یا ناتوانی در نگه داشتن اشیا می‌تواند به بررسی بیشتری نیاز داشته باشد.
یک علامت به‌تنهایی معمولاً برای تشخیص کافی نیست. پزشک رشد حرکتی، بینایی، شنوایی و سایر مهارت‌های نوزاد را در کنار هم ارزیابی می‌کند.
چگونه مهارت گرفتن اشیا را در نوزاد تقویت کنیم؟
برای تقویت مهارت گرفتن اشیا، لازم نیست اسباب‌بازی گران‌قیمت تهیه کنید. بازی‌های کوتاه، ایمن و متناسب با سن نوزاد کافی هستند.
۱. اسباب‌بازی را جلوی نوزاد قرار دهید
وقتی نوزاد به پشت دراز کشیده و آرام است، یک اسباب‌بازی رنگی و سبک را در فاصله مناسب جلوی او نگه دارید. چند ثانیه صبر کنید تا آن را نگاه کند و برای لمس آن تلاش کند.
اسباب‌بازی را بیش از حد دور نگیرید؛ نوزاد باید بتواند آن را ببیند و احتمالاً به آن برسد.
۲. اسباب‌بازی را در دست نوزاد بگذارید
در حدود ۴ ماهگی، می‌توانید اسباب‌بازی سبک و مناسب را به‌آرامی در کف دست نوزاد قرار دهید. اجازه دهید خودش آن را نگه دارد. اگر اسباب‌بازی را رها کرد، آن را دوباره به دستش ندهید و بازی را به زمان دیگری موکول کنید.
۳. از اسباب‌بازی‌های سبک و قابل گرفتن استفاده کنید
جغجغه‌های سبک، حلقه‌های بزرگ، پارچه‌های تمیز و اسباب‌بازی‌هایی با دسته ضخیم معمولاً برای تمرین گرفتن مناسب‌تر هستند. از وسایل سنگین، تیز، شکننده یا دارای قطعات جداشدنی استفاده نکنید.
۴. بازی روی زمین را بیشتر کنید
در زمان بیداری و در حالی که نوزاد تحت نظارت شماست، او را روی سطح صاف و ایمن قرار دهید. آزادی حرکت به نوزاد کمک می‌کند دست‌ها، شانه‌ها و عضلات تنه خود را بهتر به کار بگیرد.
۵. اسباب‌بازی را در دو طرف بدن قرار دهید
گاهی اسباب‌بازی را سمت راست و گاهی سمت چپ نوزاد قرار دهید تا برای دنبال کردن و رسیدن به آن از هر دو دست استفاده کند. این کار نباید با اجبار یا کشیدن دست نوزاد همراه باشد.
۶. با نوزاد صحبت کنید
نام اسباب‌بازی را بگویید و توجه نوزاد را به آن جلب کنید. صحبت کردن، لبخند زدن و تماس چشمی، بازی را برای نوزاد جذاب‌تر می‌کند و به تمرکز او کمک می‌کند.
نکات ایمنی هنگام تمرین گرفتن اشیا
- همیشه هنگام بازی، نوزاد را زیر نظر داشته باشید.
- اشیا را برای چند ثانیه هم در دهان نوزاد رها نکنید.
- از اسباب‌بازی‌هایی استفاده کنید که از اندازه دهان نوزاد بزرگ‌تر باشند.
- هر اسباب‌بازی را از نظر شکستگی و جدا شدن قطعات بررسی کنید.
- نوزاد را با اسباب‌بازی یا غذا تنها نگذارید.
- بند، نخ و روبان را به اسباب‌بازی یا دست نوزاد وصل نکنید.
- از دادن اشیای گرد، سفت و کوچک خودداری کنید.
- اسباب‌بازی نوزاد را مرتب تمیز کنید، به‌خصوص اگر آن را به دهان می‌برد.
- برای جلوگیری از خفگی، هنگام غذا خوردن نوزاد را بنشانید و او را تحت نظر داشته باشید.
اگر نوزاد شیئی را بلعیده یا احتمال می‌دهید باتری سکه‌ای، آهن‌ربا یا جسم تیز را قورت داده است، منتظر بروز علامت نمانید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
چه زمانی نگرفتن اشیا نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
در شرایط زیر بهتر است موضوع را با پزشک کودک یا متخصص رشد مطرح کنید:
- نوزاد تا حدود ۶ ماهگی برای گرفتن اسباب‌بازی یا اشیای جذاب دست دراز نمی‌کند.
- نوزاد نمی‌تواند شیئی را که در دستش گذاشته‌اید نگه دارد.
- از یک دست به‌طور واضح کمتر از دست دیگر استفاده می‌کند.
- یک دست همیشه مشت است یا باز کردن آن دشوار به نظر می‌رسد.
- دست‌ها بیش از حد شل یا بیش از حد سفت هستند.
- نوزاد به اشیا نگاه نمی‌کند یا آن‌ها را با چشم دنبال نمی‌کند.
- نوزاد برای گرفتن اشیا به‌طور مداوم دست خود را از مسیر خارج می‌کند.
- در گرفتن، نگه داشتن یا انتقال اشیا پیشرفت مشاهده نمی‌شود.
- نوزاد مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است.
- همراه با مشکل گرفتن اشیا، تأخیر در کنترل سر، غلت زدن، نشستن، تماس چشمی یا واکنش به صدا دیده می‌شود.
از دست دادن یک مهارت قبلی اهمیت ویژه‌ای دارد و باید بدون تأخیر با پزشک مطرح شود.
پرسش‌های متداول
نوزاد از چند ماهگی جغجغه را می‌گیرد؟
بسیاری از نوزادان از حدود ۴ ماهگی می‌توانند جغجغه یا اسباب‌بازی سبک را وقتی در دستشان قرار می‌دهید نگه دارند. گرفتن ارادی جغجغه‌ای که جلوی آن‌ها قرار دارد معمولاً در ماه‌های بعد، به‌ویژه حدود ۵ تا ۶ ماهگی، بهتر می‌شود.
نوزاد از چند ماهگی اسباب‌بازی را خودش برمی‌دارد؟
حدود ۶ ماهگی، بسیاری از نوزادان برای رسیدن به اسباب‌بازی مورد علاقه‌شان دست دراز می‌کنند و آن را برمی‌دارند. بعضی کودکان کمی زودتر یا دیرتر به این مهارت می‌رسند.
نوزاد از چه سنی اشیا را از یک دست به دست دیگر می‌دهد؟
انتقال اشیا از یک دست به دست دیگر معمولاً تا حدود ۹ ماهگی شکل می‌گیرد. پیش از آن ممکن است نوزاد شیء را با هر دو دست نگه دارد یا آن را فقط برای مدت کوتاهی جابه‌جا کند.
نوزاد از چه سنی اشیای کوچک را با دو انگشت برمی‌دارد؟
برداشتن اشیای کوچک با کمک انگشت شست و اشاره، که به آن حرکت پنس‌گریپ گفته می‌شود، معمولاً نزدیک یک‌سالگی بهتر دیده می‌شود. این مهارت بسیار ظریف است و به هماهنگی چشم و دست نیاز دارد.
آیا به دهان بردن همه اشیا در نوزاد طبیعی است؟
به دهان بردن دست و اسباب‌بازی در بسیاری از نوزادان بخشی از روند طبیعی کشف محیط است، اما هر شیء کوچک، سفت، گرد یا دارای قطعات جداشدنی می‌تواند خطر خفگی داشته باشد. طبیعی بودن این رفتار به معنی بی‌خطر بودن همه اشیا نیست.
اگر نوزاد از یک دست بیشتر استفاده کند، نگران‌کننده است؟
ترجیح واضح و مداوم یک دست در سنین پایین، به‌خصوص اگر نوزاد از دست دیگر استفاده نمی‌کند یا آن را ضعیف‌تر نگه می‌دارد، بهتر است بررسی شود. گاهی این رفتار به دلیل درد، محدودیت حرکتی یا ضعف یک سمت بدن رخ می‌دهد.
آیا دیر گرفتن اشیا به معنی تأخیر رشدی است؟
نه لزوماً. تفاوت فردی و تولد زودرس می‌تواند زمان دستیابی به این مهارت را تغییر دهد. بااین‌حال، اگر نوزاد چند مهارت مرتبط را به‌طور هم‌زمان نشان نمی‌دهد، از یک دست استفاده نمی‌کند یا مهارتی را از دست داده است، ارزیابی پزشک ضروری است.
جمع‌بندی
نوزاد معمولاً از حدود ۴ ماهگی می‌تواند اسباب‌بازی را در دست نگه دارد و از حدود ۶ ماهگی برای گرفتن شیء مورد علاقه‌اش دست دراز می‌کند. انتقال اشیا بین دو دست معمولاً تا حدود ۹ ماهگی و برداشتن اشیای کوچک با انگشت شست و اشاره نزدیک یک‌سالگی بهتر می‌شود.
برای کمک به رشد این مهارت، اسباب‌بازی‌های سبک و ایمن را در اختیار نوزاد قرار دهید، فرصت بازی روی زمین فراهم کنید و او را با کودکان دیگر مقایسه نکنید. اگر نوزاد به اشیا دست دراز نمی‌کند، از یک دست کمتر استفاده می‌کند، دست‌هایش دائماً مشت یا بسیار شل هستند یا مهارتی را از دست داده است، برای ارزیابی با پزشک کودک مشورت کنید.
منابع علمی :
HealthyChildren؛ رشد و نقاط عطف نوزادان نارس
HealthyChildren؛ سن اصلاح‌شده در نوزادان نارس
(https://www.cdc.gov/food-safety/communication/ )
تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶)
