غربالگری شنوایی نوزادان چه زمانی انجام می‌شود؟
بهترین زمان برای غربالگری شنوایی، پیش از ترخیص نوزاد از بیمارستان است. در صورتی که غربالگری در بیمارستان انجام نشود، باید در اولین فرصت ممکن برای انجام آن اقدام شود.
هدف غربالگری، تشخیص قطعی نوع و شدت کم‌شنوایی نیست؛ بلکه مشخص کردن نوزادانی است که نتیجه غربالگری آن‌ها نیاز به پیگیری و ارزیابی تشخیصی دارد.
بر اساس الگوی رایج «۱-۳-۶»:
- غربالگری شنوایی باید حداکثر تا ۱ ماهگی انجام شود.
- اگر نوزاد غربالگری را قبول نکند، ارزیابی تشخیصی باید حداکثر تا ۳ ماهگی تکمیل شود.
- در صورت تأیید کم‌شنوایی، مداخله مناسب باید حداکثر تا ۶ ماهگی آغاز شود.
در برنامه‌های دارای عملکرد مطلوب، حتی می‌توان این زمان‌بندی را به شکل فشرده‌تر، یعنی ۱-۲-۳، دنبال کرد تا تشخیص و مداخله زودتر انجام شود.
تست غربالگری شنوایی نوزاد چگونه انجام می‌شود؟
دو فناوری اصلی برای غربالگری شنوایی نوزادان وجود دارد:
- OAE یا گسیل‌های صوتی گوش
- AABR یا پاسخ برانگیخته شنواری خودکار ساقه مغز
هر دو روش غیرتهاجمی هستند و معمولاً زمانی انجام می‌شوند که نوزاد آرام یا خواب باشد.
تست OAE چیست؟
OAE مخفف Otoacoustic Emissions و به معنی «گسیل‌های صوتی گوش» است.
در این آزمایش، یک پروب کوچک در قسمت ورودی کانال گوش قرار می‌گیرد. پروب صداهای کنترل‌شده‌ای را وارد گوش می‌کند و میکروفون بسیار حساس موجود در آن، پاسخ صوتی ایجادشده در گوش داخلی را ثبت می‌کند.
حلزون گوش، به‌ویژه سلول‌های مویی خارجی، در پاسخ به صدا فعالیت مکانیکی ایجاد می‌کند. بخشی از این فعالیت به صورت صدای بسیار ضعیفی به سمت گوش خارجی برمی‌گردد که توسط دستگاه قابل ثبت است.
بنابراین OAE به ارزیابی عملکرد حلزون کمک می‌کند و برای غربالگری بسیاری از انواع کم‌شنوایی نوزادان کاربرد دارد.
آیا OAE فقط گوش داخلی را بررسی می‌کند؟
نتیجه OAE به عملکرد زنجیره‌ای از ساختارهای گوش وابسته است. برای ثبت پاسخ مناسب، صدا باید بتواند از کانال گوش و گوش میانی عبور کند و پاسخ ایجادشده نیز باید بتواند به سمت بیرون بازگردد.
به همین دلیل، عواملی مانند:
- انسداد کانال گوش؛
- باقی ماندن مایع در گوش میانی؛
- یا برخی مشکلات گوش میانی
می‌توانند باعث شوند نوزاد در OAE نتیجه مطلوبی نداشته باشد، حتی اگر کم‌شنوایی دائمی نداشته باشد.
از طرف دیگر، OAE به‌تنهایی برای شناسایی تمام اختلالات مسیر شنوایی کافی نیست؛ زیرا بعضی اختلالات عصبی مانند نوروپاتی شنوایی ممکن است با وجود وجود برخی پاسخ‌های حلزونی، نیاز به بررسی‌های تکمیلی داشته باشند.
تست AABR چیست؟
AABR مخفف Automated Auditory Brainstem Response و به معنی «پاسخ برانگیخته شنواری خودکار ساقه مغز» است.
در این روش، صدا از طریق گوشی یا وسیله مناسب به گوش نوزاد ارائه می‌شود و الکترودهای سطحی که روی پوست سر قرار می‌گیرند، پاسخ الکتریکی ایجادشده در مسیر شنوایی را ثبت می‌کنند.
این آزمایش برخلاف OAE فقط عملکرد حلزون را بررسی نمی‌کند، بلکه اطلاعاتی درباره انتقال پیام صوتی در مسیر شنوایی تا سطح ساقه مغز نیز ارائه می‌دهد.
به همین دلیل، AABR در غربالگری نوزادانی که در معرض خطر برخی اختلالات عصبی شنوایی هستند اهمیت ویژه‌ای دارد.
تفاوت OAE و AABR در چیست؟
OAE بیشتر برای بررسی پاسخ حلزون و عملکرد سلول‌های مویی خارجی کاربرد دارد، در حالی که AABR پاسخ مسیر شنوایی تا ساقه مغز را بررسی می‌کند.
به همین دلیل، انتخاب روش غربالگری می‌تواند بر اساس شرایط نوزاد و برنامه غربالگری بیمارستان متفاوت باشد.
برای بسیاری از نوزادان سالم، OAE یا AABR می‌تواند به‌عنوان روش غربالگری استفاده شود. در نوزادانی که در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بستری بوده‌اند یا عوامل خطر خاصی دارند، استفاده از AABR اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا برخی اختلالات عصبی شنوایی ممکن است با OAE به‌تنهایی شناسایی نشوند.
بنابراین نمی‌توان گفت که «همه نوزادان ابتدا حتماً OAE و سپس ABR انجام می‌دهند». مسیر غربالگری باید مطابق پروتکل مرکز و شرایط نوزاد تعیین شود.
هنگام انجام تست شنوایی چه اتفاقی برای نوزاد می‌افتد؟
غربالگری شنوایی دردناک نیست و معمولاً نیازی به تزریق، خون‌گیری یا بیهوشی ندارد.
در تست OAE، پروب کوچک در ورودی کانال گوش قرار می‌گیرد و دستگاه صداهای کنترل‌شده‌ای را پخش می‌کند.
در AABR، علاوه بر ارائه محرک صوتی، الکترودهای کوچکی روی پوست سر نوزاد قرار می‌گیرند تا پاسخ الکتریکی مسیر شنوایی ثبت شود.
بهتر است نوزاد هنگام آزمایش آرام و تا حد امکان خواب باشد؛ زیرا گریه و حرکت زیاد می‌تواند در ثبت نتیجه اختلال ایجاد کند.
نتیجه «قبول» یا Pass در غربالگری به چه معناست؟
اگر نتیجه غربالگری Pass باشد، یعنی پاسخ ثبت‌شده در محدوده مورد انتظار پروتکل غربالگری قرار گرفته است.
اما Pass به معنای تضمین شنوایی کاملاً طبیعی در تمام طول زندگی نیست.
برخی کم‌شنوایی‌های خفیف ممکن است در غربالگری نوزادی شناسایی نشوند. همچنین بعضی انواع کم‌شنوایی ممکن است بعداً ایجاد شوند یا ماهیت پیشرونده داشته باشند.
به همین دلیل، والدین باید علاوه بر نتیجه غربالگری، به رشد طبیعی مهارت‌های شنیداری، گفتاری و زبانی کودک نیز توجه داشته باشند.
نتیجه «ارجاع» یا Refer در غربالگری به چه معناست؟
در برخی دستگاه‌ها و مراکز، به جای واژه «رد»، از اصطلاح Refer استفاده می‌شود.
Refer به این معنی نیست که نوزاد حتماً کم‌شنوا است. نتیجه ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند:
- مایع یا مواد باقی‌مانده در گوش؛
- وضعیت گوش میانی؛
- انسداد کانال گوش؛
- حرکت زیاد نوزاد؛
- گریه و بی‌قراری؛
- یا شرایط نامناسب هنگام انجام آزمایش
قرار گرفته باشد.
با این حال، نتیجه Refer نباید نادیده گرفته شود.
نوزادی که غربالگری اولیه را قبول نکرده است باید طبق برنامه مرکز غربالگری برای غربالگری مجدد یا ارزیابی تشخیصی مراجعه کند.
اگر نوزاد در غربالگری شنوایی قبول نشود چه باید کرد؟
مراحل بعدی به نوع غربالگری، وضعیت نوزاد و پروتکل مرکز بستگی دارد.
در بسیاری از برنامه‌ها، ابتدا غربالگری مجدد انجام می‌شود. اگر نتیجه همچنان نامطلوب باشد، نوزاد برای ارزیابی کامل شنوایی به متخصص شنوایی‌شناسی ارجاع داده می‌شود.
مهم است که این روند بدون تأخیر انجام شود؛ زیرا هدف برنامه غربالگری این است که کم‌شنوایی احتمالی پیش از ایجاد تأخیر قابل توجه در رشد گفتار و زبان شناسایی شود.
اگر کم‌شنوایی در ارزیابی تشخیصی تأیید شود، نوع و شدت آن مشخص شده و تیم درمان درباره مناسب‌ترین گزینه‌های مداخله و توانبخشی تصمیم‌گیری می‌کند.
آیا نوزادان بستری در NICU باید غربالگری متفاوتی داشته باشند؟
نوزادانی که در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) بستری بوده‌اند، ممکن است در معرض عوامل خطری قرار گرفته باشند که احتمال برخی اختلالات شنوایی را افزایش می‌دهد.
برای این گروه، استفاده از AABR در بسیاری از برنامه‌های غربالگری توصیه می‌شود، زیرا این روش می‌تواند اختلالاتی مانند نوروپاتی شنوایی را که ممکن است با OAE به‌تنهایی شناسایی نشوند، بهتر پوشش دهد.
مدت و شرایط بستری، نارس بودن، وزن بسیار پایین، مشکلات تنفسی، زردی شدید، برخی عفونت‌ها و مصرف داروهای اتوتوکسیک نیز در تعیین نیاز به پیگیری شنوایی اهمیت دارند.
آیا غربالگری شنوایی فقط یک بار کافی است؟
خیر.
غربالگری نوزادی یک نقطه شروع مهم است، اما به معنای پایان پایش شنوایی کودک نیست.
برخی کم‌شنوایی‌ها ممکن است بعد از دوره نوزادی ایجاد شوند. همچنین بعضی انواع کم‌شنوایی ژنتیکی یا اکتسابی ممکن است تدریجی یا پیشرونده باشند.
بنابراین اگر کودک در هر سنی:
- به صداها پاسخ مناسبی نمی‌دهد؛
- برای شنیدن تلویزیون یا صحبت کردن صدا را بیش از حد بلند می‌کند؛
- مرتب از والدین می‌خواهد صحبت خود را تکرار کنند؛
- در درک دستورهای کلامی مشکل دارد؛
- رشد گفتار و زبان او با انتظار سنی هماهنگ نیست؛
- یا مهارت‌های شنیداری یا گفتاری قبلی خود را از دست داده است،
باید حتی در صورت طبیعی بودن غربالگری نوزادی، شنوایی او دوباره ارزیابی شود.
چرا تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی اهمیت دارد؟
شنیدن مناسب در سال‌های نخست زندگی نقش مهمی در رشد گفتار، زبان و ارتباط کودک دارد.
اگر کم‌شنوایی وجود داشته باشد، شناسایی زودهنگام فرصت بیشتری برای انتخاب و شروع حمایت مناسب فراهم می‌کند. این حمایت ممکن است با توجه به نوع و شدت کم‌شنوایی شامل سمعک، کاشت حلزون در شرایط مناسب، توانبخشی شنوایی و گفتار و زبان یا سایر روش‌های ارتباطی باشد.
بنابراین هدف اصلی غربالگری، صرفاً «قبول یا رد کردن» نوزاد نیست؛ بلکه ایجاد مسیری سریع برای شناسایی، تشخیص و مداخله زودهنگام است.
والدین بعد از غربالگری به چه نکاتی توجه کنند؟
والدین بهتر است نتیجه غربالگری نوزاد را نگهداری کنند و در صورت دریافت نتیجه Refer، پیگیری بعدی را به تعویق نیندازند.
همچنین در ماه‌ها و سال‌های بعد باید به رشد شنیداری و زبانی کودک توجه شود. طبیعی بودن نتیجه غربالگری اولیه نباید باعث شود نگرانی‌های جدید درباره شنوایی نادیده گرفته شود.
اگر پزشک یا شنوایی‌شناس برای کودک ارزیابی مجدد یا پیگیری دوره‌ای توصیه کرده است، این پیگیری باید در زمان تعیین‌شده انجام شود.
جمع‌بندی
غربالگری شنوایی نوزادان یک آزمایش ساده، غیرتهاجمی و بدون درد است که برای شناسایی زودهنگام نوزادانی انجام می‌شود که ممکن است دچار کم‌شنوایی باشند.
دو روش اصلی مورد استفاده در این برنامه OAE و AABR هستند. OAE بیشتر عملکرد حلزون و سلول‌های مویی خارجی را بررسی می‌کند، در حالی که AABR پاسخ مسیر شنوایی تا ساقه مغز را ارزیابی می‌کند.
نتیجه Refer به معنای قطعی بودن کم‌شنوایی نیست و ممکن است به دلایل موقتی مانند وجود مایع در گوش میانی یا شرایط نامناسب هنگام آزمایش ایجاد شود. با این حال، پیگیری نتیجه ضروری است.
از طرف دیگر، نتیجه Pass نیز تضمین نمی‌کند که کودک در آینده هیچ مشکلی در شنوایی نخواهد داشت. برخی کم‌شنوایی‌ها ممکن است خفیف، دیررس یا پیشرونده باشند.
به همین دلیل، غربالگری شنوایی باید آغاز یک مسیر مراقبتی باشد که در صورت نیاز با ارزیابی تشخیصی و مداخله زودهنگام ادامه پیدا کند.
منابع علمی
غربالگری و تشخیص کم‌شنوایی در کودکان – CDC
غربالگری شنوایی نوزادان و مراحل بعدی – NIDCD
ارزیابی شنوایی نوزادان، کودکان و نوجوانان – American Academy of Pediatrics
تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶)
