فواید در آغوش گرفتن نوزاد چیست؟
در آغوش گرفتن فقط یک رفتار عاطفی نیست؛ تماس فیزیکی مناسب می‌تواند بخشی از مراقبت روزمره از نوزاد باشد.
تقویت پیوند عاطفی میان والد و نوزاد
در آغوش گرفتن، تماس پوستی، صدای والد، بوی بدن و لمس او فرصت‌هایی برای ایجاد ارتباط میان نوزاد و مراقب فراهم می‌کنند. نوزاد به‌تدریج با این نشانه‌های آشنا احساس امنیت و آرامش بیشتری پیدا می‌کند.
آکادمی اطفال آمریکا نیز در توصیه‌های مربوط به ایجاد پیوند عاطفی، در آغوش گرفتن نوزاد، به‌ویژه تماس پوست با پوست، را یکی از راه‌های ایجاد احساس نزدیکی و امنیت معرفی می‌کند.
کمک به آرام شدن نوزاد
تماس نزدیک با والد می‌تواند برای نوزادی که بی‌قرار یا مضطرب است آرامش‌بخش باشد. تکان دادن ملایم، تماس پوست با پوست و در آغوش گرفتن می‌توانند به آرام کردن نوزاد کمک کنند.
البته گریه بخشی طبیعی از دوران نوزادی است و نمی‌توان انتظار داشت که بغل کردن همیشه یا در همه شرایط گریه را متوقف کند.
کمک به تنظیم دمای بدن و ضربان قلب
تماس پوست با پوست می‌تواند به تنظیم دمای بدن و ضربان قلب نوزاد کمک کند. این موضوع به‌خصوص در ساعات و روزهای نخست زندگی و در مراقبت از نوزادان نارس یا کم‌وزن اهمیت دارد.
کمک به تنظیم تنفس
در تماس پوست با پوست، وضعیت فیزیولوژیک نوزاد می‌تواند پایدارتر شود و این تماس با ثبات بیشتر ضربان قلب و تنفس همراه بوده است. البته این موضوع به معنای آن نیست که بغل کردن می‌تواند مشکل تنفسی نوزاد را درمان کند. اگر نوزاد دچار تنفس دشوار، کبودی یا وقفه‌های غیرطبیعی تنفسی است، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
حمایت از شیردهی
تماس پوست با پوست می‌تواند به شروع و تداوم شیردهی کمک کند. در ساعات نخست پس از تولد نیز تماس پوست با پوست می‌تواند زمینه را برای شروع زودتر شیردهی فراهم کند.
تماس پوست با پوست با نوزاد چیست؟
تماس پوست با پوست یعنی نوزاد، معمولاً با پوشک، روی سینه برهنه والد قرار بگیرد و بدن او با بدن والد تماس مستقیم داشته باشد. سر و صورت نوزاد باید در وضعیت ایمن و قابل مشاهده قرار داشته باشد و والد نیز باید در شرایطی باشد که بتواند به‌طور کامل از نوزاد مراقبت کند.
این روش با «مراقبت کانگورویی» ارتباط دارد. WHO مراقبت کانگورویی را به‌طور ویژه برای نوزادان نارس و کم‌وزن توصیه کرده است و تأکید دارد که تماس پوست با پوست باید همراه با پایش مناسب نوزاد انجام شود.
آیا پدر هم می‌تواند نوزاد را در آغوش بگیرد؟
بله. تماس پوست با پوست فقط مختص مادر نیست و پدر نیز می‌تواند در شرایط مناسب این تماس را با نوزاد تجربه کند. سایر مراقبان نیز در برخی شرایط می‌توانند در این نوع تماس مشارکت داشته باشند، به‌ویژه زمانی که مادر به استراحت نیاز دارد.
چگونه نوزاد را به‌درستی در آغوش بگیریم؟
روش بغل کردن باید متناسب با سن و میزان کنترل سر و گردن نوزاد باشد. در ماه‌های نخست، مهم‌ترین اصل این است که سر و گردن نوزاد همیشه حمایت شوند.
روش گهواره‌ای
در حالت گهواره‌ای، سر و گردن نوزاد روی قسمت داخلی بازوی والد قرار می‌گیرد و بدن او روی ساعد و دست حمایت می‌شود.
این وضعیت می‌تواند برای بغل کردن آرام نوزاد یا شیردهی مناسب باشد، به شرطی که سر و صورت نوزاد آزاد باشد و راه تنفس او مسدود نشود.
بغل کردن عمودی روی سینه
در این حالت، نوزاد به‌صورت عمودی روی سینه یا شانه والد قرار می‌گیرد. یک دست باید از سر و گردن و دست دیگر از بدن و پایین‌تنه نوزاد حمایت کند.
اگر نوزاد هنوز کنترل کافی سر و گردن ندارد، نباید تصور کرد که می‌تواند سر خود را بدون حمایت نگه دارد.
قرار دادن نوزاد روی شانه
این وضعیت معمولاً هنگام آرام کردن یا پس از تغذیه نوزاد استفاده می‌شود. سر نوزاد می‌تواند نزدیک شانه والد قرار بگیرد، اما والد باید همچنان از سر و گردن او حمایت کند و مطمئن شود بینی و دهان نوزاد آزاد هستند.
بغل کردن رو به بیرون
برای نوزادان بسیار کوچک، قرار دادن کودک رو به بیرون معمولاً انتخاب مناسبی نیست؛ زیرا ممکن است حمایت کافی از سر، گردن و تنه فراهم نشود.
وقتی کودک بزرگ‌تر شد و کنترل مناسب سر و تنه پیدا کرد، برخی وضعیت‌های رو به بیرون می‌توانند با توجه به وسیله حمل و شرایط کودک استفاده شوند.
هنگام بغل کردن نوزاد چه نکاتی را رعایت کنیم؟
همیشه از سر و گردن نوزاد حمایت کنید
نوزاد در ماه‌های نخست کنترل کافی عضلات گردن ندارد. هنگام بلند کردن او از سطح، ابتدا یک دست را زیر سر و گردن و دست دیگر را زیر بدن قرار دهید و سپس او را به‌آرامی بلند کنید.
هنگام گذاشتن نوزاد نیز همین روند را برعکس انجام دهید و تا زمانی که سر او کاملاً روی سطح قرار نگرفته است، حمایت دست از سر و گردن را حفظ کنید.
صورت و راه تنفس نوزاد را آزاد نگه دارید
هنگام بغل کردن، صورت نوزاد نباید در لباس، بالش، پتو یا بدن والد فرو برود. بینی و دهان کودک باید کاملاً آزاد و قابل مشاهده باشند.
این موضوع در تماس پوست با پوست و هنگام استفاده از آغوشی اهمیت بیشتری دارد.
نوزاد را از شکم یا قفسه سینه فشار ندهید
در آغوش گرفتن نباید به شکم یا قفسه سینه نوزاد فشار وارد کند. بدن کودک باید به‌طور کامل و بدون فشار اضافی حمایت شود.
همچنین نباید نوزاد را از دست‌ها یا بازوها بلند کرد؛ برای بلند کردن او باید سر، گردن و تنه به‌صورت هم‌زمان حمایت شوند.
وضعیت بدن نوزاد را تغییر دهید
اگر نوزاد برای مدت طولانی در یک وضعیت قرار دارد، در زمان بیداری و تحت نظارت می‌توان وضعیت بغل کردن، سمت نگه داشتن و جهت قرار گرفتن او را تغییر داد.
این کار علاوه بر ایجاد تنوع حرکتی، می‌تواند فشار مداوم روی یک قسمت از سر را کاهش دهد. AAP همچنین توصیه می‌کند والدین هنگام بغل کردن و تغذیه، دست‌ها را به‌طور متناوب عوض کنند.
آیا بغل کردن از صاف شدن پشت سر نوزاد جلوگیری می‌کند؟
صاف شدن بخشی از سر نوزاد که در اثر فشار مداوم ایجاد می‌شود، پلاژیوسفالی یا تغییر شکل وضعیتی جمجمه نام دارد. این حالت می‌تواند در نوزادانی دیده شود که مدت زیادی به پشت قرار می‌گیرند یا زمان کافی برای حرکت و بازی در حالت بیداری ندارند.
اما برای پیشگیری از آن نباید نوزاد را هنگام خواب به پهلو یا روی شکم قرار داد. خواب ایمن همچنان به این معناست که نوزاد برای خواب به پشت و روی سطحی سفت و صاف قرار بگیرد.
برای کاهش فشار روی پشت سر، در زمان بیداری و با نظارت بزرگسال می‌توان از تامی‌تایم (Tummy Time) استفاده کرد. همچنین تغییر جهت بغل کردن و کاهش زمان‌های طولانی در صندلی خودرو، تاب و سایر وسایلی که پشت سر را تحت فشار قرار می‌دهند، می‌تواند کمک‌کننده باشد.
اگر شکل سر نوزاد تغییر کرده باشد چه کنیم؟
اگر والدین متوجه صاف شدن واضح یا نامتقارن شدن سر نوزاد شدند، بهتر است موضوع را با پزشک کودک مطرح کنند. پزشک می‌تواند تغییر شکل وضعیتی جمجمه را از مشکلات کمتر شایع مانند کرانیوسینوستوز تشخیص دهد.
آیا می‌توان نوزاد را زیاد بغل کرد؟
خیر، بغل کردن نوزاد به‌خودی‌خود باعث «لوس شدن» او نمی‌شود. نوزاد برای دریافت تماس، آرامش و ارتباط به مراقبان خود وابسته است و پاسخ مناسب به نیازهای او بخشی از مراقبت سالم در دوران نوزادی است.
با این حال، والدین لازم نیست نوزاد را تمام روز در آغوش نگه دارند. فرصت دادن به کودک برای حرکت آزادانه و بازی در وضعیت‌های مناسب و تحت نظارت نیز برای رشد حرکتی او اهمیت دارد.
آیا افراد دیگر می‌توانند نوزاد را در آغوش بگیرند؟
مادربزرگ، پدربزرگ و سایر اعضای خانواده نیز می‌توانند، در صورت رضایت والدین و رعایت اصول ایمنی، نوزاد را در آغوش بگیرند.
پیش از در آغوش گرفتن نوزاد بهتر است دست‌ها شسته شوند و فردی که تب، بیماری تنفسی یا عفونت فعال دارد از تماس نزدیک با نوزاد، به‌ویژه نوزاد بسیار کوچک، خودداری کند.
مهم‌تر از تعداد افرادی که نوزاد را بغل می‌کنند، ایمن بودن نحوه نگه داشتن و رعایت بهداشت است.
هنگام بغل کردن نوزاد چه زمانی باید بیشتر احتیاط کنیم؟
در شرایط زیر باید دقت بیشتری داشته باشید:
- نوزاد نارس یا کم‌وزن است.
- نوزاد هنوز کنترل سر و گردن ندارد.
- کودک بیمار است یا تنفس غیرطبیعی دارد.
- فردی که نوزاد را در آغوش گرفته بسیار خواب‌آلود است.
- فرد تحت تأثیر الکل، داروهای خواب‌آور یا موادی است که هوشیاری او را کاهش می‌دهند.
- قرار است نوزاد هنگام بغل کردن به خواب برود.
به‌ویژه اگر والد هنگام در آغوش گرفتن احساس خواب‌آلودگی می‌کند، نباید با نوزاد روی مبل، صندلی یا تخت به خواب برود. برای خواب، نوزاد باید روی سطحی سفت، صاف و جداگانه و به پشت قرار داده شود.
در آغوش گرفتن نوزاد؛ محبت همراه با ایمنی
در آغوش گرفتن، تماس پوست با پوست و نوازش آرام می‌توانند بخش ارزشمندی از مراقبت روزانه از نوزاد باشند. این تماس‌ها به ایجاد ارتباط میان والد و کودک کمک می‌کنند و در شرایط مناسب می‌توانند به آرامش، تنظیم دمای بدن و برخی عملکردهای فیزیولوژیک نوزاد کمک کنند.
با این حال، مهم است که محبت و ایمنی در کنار هم قرار بگیرند. حمایت از سر و گردن، آزاد نگه داشتن راه تنفس، تغییر وضعیت کودک در زمان بیداری و رعایت اصول خواب ایمن، از مهم‌ترین نکاتی هستند که هنگام مراقبت از نوزاد باید در نظر گرفته شوند.
جمع‌بندی
در آغوش گرفتن نوزاد یکی از راه‌های طبیعی برای برقراری ارتباط و ایجاد احساس نزدیکی و امنیت است. تماس پوست با پوست می‌تواند در تنظیم دمای بدن و ضربان قلب نوزاد مؤثر باشد و به آرامش و شیردهی نیز کمک کند. این فواید به‌ویژه در مراقبت از نوزادان نارس و کم‌وزن اهمیت دارند.
برای بغل کردن نوزاد در ماه‌های نخست، همیشه باید سر، گردن و بدن او به‌خوبی حمایت شود و صورت و راه تنفس کودک آزاد بماند. همچنین برای پیشگیری از تغییر شکل وضعیتی سر، در زمان بیداری و تحت نظارت از تامی‌تایم و تغییر وضعیت استفاده کنید؛ اما برای خواب، نوزاد همچنان باید به پشت و روی سطحی سفت و صاف قرار بگیرد.
منابع علمی
آکادمی اطفال آمریکا – فواید تماس پوست با پوست و مراقبت کانگورویی از نوزاد
سازمان جهانی بهداشت – راهنمای مراقبت کانگورویی از نوزادان نارس و کم‌وزن
آکادمی اطفال آمریکا – راه‌های ایجاد پیوند عاطفی با نوزاد
آکادمی اطفال آمریکا – تغییر شکل وضعیتی جمجمه و صاف شدن سر نوزاد
آکادمی اطفال آمریکا – اصول خواب ایمن نوزادان
سازمان جهانی بهداشت – تماس پوست با پوست و مراقبت از نوزاد پس از تولد
تاریخ آخرین بررسی و به‌روزرسانی علمی: ۹ مهر ۱۴۰۵ (۱ اکتبر ۲۰۲۶)
